افزایش دی اکسید کربن خون/ بدن با گاز چه می کند؟

عصرایران- دی اکسید کربن یکی از محصولات طبیعی فعالیت سلول های بدن است که از طریق ریه ها دفع می شود. اگر تنفس به اندازه کافی موثر نباشد و بدن نتواند این گاز را به میزان لازم خارج کند، سطح آن در خون افزایش می یابد. این وضعیت که هایپرکاپنی (Hypercapnia) نام دارد، می تواند در اثر بیماری های ریوی، اختلالات تنفسی، ضعف عضلات تنفسی یا مصرف برخی داروها ایجاد شود. شدت علائم آن از سردرد و خواب آلودگی تا اختلال هوشیاری و نارسایی تنفسی متغیر است.

هایپرکاپنی چیست؟

در حالت طبیعی، بدن دی اکسید کربن حاصل از سوخت و ساز سلول ها را از طریق خون به ریه ها منتقل می کند تا با بازدم از بدن خارج شود. هنگامی که تهویه ریه ها کاهش پیدا می کند، این گاز در خون تجمع می یابد.

در بزرگسالان سالم، فشار جزئی دی اکسید کربن خون سرخرگی معمولا بین 35 تا 45 میلی متر جیوه است. مقادیر بالاتر از 45 میلی متر جیوه می تواند نشانه هایپرکاپنی باشد.

علائم افزایش دی اکسید کربن خون

علائم به میزان افزایش دی اکسید کربن و سرعت ایجاد آن بستگی دارند. در موارد خفیف یا تدریجی ممکن است فرد با سردرد، خواب آلودگی، خستگی، سرگیجه، گرگرفتگی پوست و دشواری در تمرکز مواجه شود.

در موارد شدید، گیجی قابل توجه، اختلال ضربان قلب، انقباض عضلات، تشنج و کاهش سطح هوشیاری ممکن است رخ دهد. سردرد همراه با خواب آلودگی شدید یا گیجی، به ویژه در فردی که بیماری تنفسی دارد، نیازمند بررسی پزشکی است. اختلال هوشیاری، تشنج یا دشواری شدید تنفس وضعیت اورژانسی محسوب می شود.

مهم ترین دلایل افزایش دی اکسید کربن

بیماری مزمن انسدادی ریه: بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD) شامل برونشیت مزمن و آمفیزم است. این بیماری ها جریان هوا را محدود می کنند و در مراحل پیشرفته ممکن است دفع دی اکسید کربن را مختل کنند.

اختلالات تنفسی هنگام خواب: آپنه انسدادی خواب با وقفه های مکرر در تنفس همراه است. در برخی افراد، به ویژه مبتلایان به چاقی و سندرم کاهش تهویه ناشی از چاقی، ممکن است افزایش مزمن دی اکسید کربن نیز رخ دهد. البته آپنه خواب به تنهایی به معنای ابتلا به هایپرکاپنی نیست.

اختلالات عصبی و عضلانی: بیماری هایی مانند اسکلروز جانبی آمیوتروفیک (ALS)، میاستنی گراویس و دیستروفی عضلانی می توانند عضلات مسئول تنفس را ضعیف کنند و توانایی دفع دی اکسید کربن را کاهش دهند.

مصرف برخی داروها: داروهای مخدر و آرام بخش ها، از جمله بنزودیازپین ها، در صورت مصرف بیش از حد یا در افراد مستعد می توانند مرکز کنترل تنفس را سرکوب کنند.

سایر عوامل: آسم شدید، آسیب های مغزی، برخی بیماری های عصبی، کمبود آلفا 1 آنتی تریپسین و تماس با شرایطی که تهویه طبیعی را مختل می کنند نیز ممکن است در بروز این وضعیت نقش داشته باشند.

آیا ماسک باعث افزایش دی اکسید کربن خون می شود؟

شواهد علمی از این ادعا که استفاده معمول از ماسک های پارچه ای یا جراحی باعث تجمع خطرناک دی اکسید کربن در خون افراد سالم می شود، حمایت نمی کنند. دی اکسید کربن می تواند از مواد ماسک و اطراف آن عبور کند و با بازدم خارج شود.

هایپرکاپنی چگونه تشخیص داده می شود؟

مهم ترین روش تشخیص، آزمایش گاز خون سرخرگی (ABG) است که میزان دی اکسید کربن، اکسیژن و اسیدیته خون را اندازه گیری می کند. بسته به شرایط بیمار، پزشک ممکن است آزمایش عملکرد ریه، تصویربرداری قفسه سینه و بررسی خواب را نیز درخواست کند.

روش های درمان و کنترل

درمان به علت زمینه ای و شدت افزایش دی اکسید کربن بستگی دارد. در برخی بیماران از دستگاه های کمک تنفسی غیرتهاجمی مانند بای پپ استفاده می شود. در موارد شدیدتر ممکن است لوله گذاری و تهویه مکانیکی ضرورت پیدا کند.

درمان بیماری زمینه ای، استفاده از داروهای گشادکننده مجاری تنفسی در موارد لازم، ترک سیگار و کاهش تماس با آلاینده ها نیز اهمیت دارد. اکسیژن درمانی ممکن است برای بیمارانی که کمبود اکسیژن دارند ضروری باشد، اما اکسیژن به تنهایی دی اکسید کربن اضافی را دفع نمی کند و در برخی بیماران مبتلا به نارسایی تنفسی باید با نظارت پزشکی تنظیم شود.

چگونه می توان از هایپرکاپنی پیشگیری کرد؟

ترک سیگار، کنترل بیماری های ریوی، حفظ وزن در محدوده سالم، فعالیت بدنی متناسب با توان فرد و پرهیز از تماس طولانی مدت با دود و مواد شیمیایی محرک می توانند به حفظ سلامت دستگاه تنفسی کمک کنند. همچنین افرادی که داروهای آرام بخش یا مخدر مصرف می کنند، باید درباره خطر کاهش تنفس با پزشک مشورت کنند.

در صورت وجود بیماری های تنفسی مزمن یا اختلالات تنفسی هنگام خواب، پیگیری و درمان منظم اهمیت دارد. این مطلب به منزله تشخیص پزشکی نیست و صرفا با هدف اطلاع رسانی تهیه شده است.

جانباختن یک زن در حمله سگ شکاری در بردسیر کرمان

بیشتر بخوانید:

دی اکسید کربن گوش ماهی ها را بزرگ می کند

تماشاخانه

درباره پرویز ثابتی ، قصاب اداره سوم ساواک چه می‌دانیم ؟

تلخاب ؛ مادرسالار یوزپلنگ‌های توران ؛ کلی بچه و نوه دارد و هنوز هم بچه‌دار می‌شود

فیلم های دیگر