چگونه فرقه «جمهوری انقلابی ایران» را دزدیدند؟(+صدا)

عصر ایران ؛ علی نجومی ــ انقلاب اکتبر 1917 در روسیه تزاری که به برانداختن حکومت تزار نیکلای دوم و اساسا پایان سلطنت خاندان رومانوف بر سرزمین پهناور روسیه منجر شد اغراق نیست اکر بگوییم مثل یک زمین لرزه جهان را به قبل و بعد از خودش تقسیم کرد. تفکر مارکسیستی که با قرایت های مختلف سوسیالیستی، کمونیستی و یا حتی لنینیستی نامیده می شد به جای جای جهان منتشر شد.

گرچه مدت ها پیش از پیروزی کمونیست ها در روسیه احزاب چپ و مارکسینقاط مختلفی از دنیا طرفدارانی را گرد خود جمع کرده اند و حزب کمونیست ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست.

در خرداد 1296 خورشیدی برابر با ژوین سال 1917 میلادی در شهر باکو عده ای ایرانی جمع شدند و پایه فرقه کمونیست ایران را بنا نهادند بله این دقیقا اسمی است که برای خودشان انتخاب کردند.

مشهورترین فرد در میان این فرقه حیدر خان عمو اوغلی بود. یکی از چهره های مشهور  دوران مشروطه و اتفاقات ریز و درشت پس از آن بود.
نقش کلیدی او در وقایعی مثل :
ترور امین السلطان صدر اعظم سه پادشاه 
سو قصد به جان محمد علیشاه 
ترور آیت الله بهبهانی 

 غیر قابل انکار بود و هست.

پادکست را اینجا بشنوید

این حیدر خان بعدا به همراه احسان الله خان دوستدار و چند کمونیست دیگر به نهضت جنگل میرزا کوچک خان پیوستند تا تفکر کمونیستی ر ا در نهضت وارد و غالب کنند در حالی که میرزا و همرزمانش در وهله اول اسلام برایشان حکم بود و بعد به نوعی عدالت اجتماعی پایبند بود که اشتراکاتی با سوسسالیسم داشت و نه کمونیسم و این جا سر آغاز اختلافات است. حیدر خان و احسان الله خان با میرزا به ختلاف خوردند حیدر خان کشته شد و احسان الله خان به شوروی رفت و در دوره تصفیه های استالینی کشته شد.

این ها رو فعلا در خاطر داشته باشید تا حالا بریم به سال 1304 در آلمان. دیگر صدای فرو ریختن بنای جکومت قاجار تا ثریا رفته است. رضا خان در آستانه رضا شاه شدن است. بوی نوعی استبداد می آید. تعدادی از جوانان و دانشجویان ایرانی مقیم آلمان با نوعی نگاه ایده آلیستی ولی آگاهانه فرقه ای را بنا می نهند با نام فرقه جمهوری انقلابی ایران.

مهم ترین فرد در این فرقه تقی ارانی بود و نفر بعدی مرتضی علوی که برادر بزرگتر بزرگ علومی نویسنده مشهور ایرانی است.
اما این تقی ارانی که بود؟

او متولد سال 1281 در تبریز بود او در ابتدای سالهای 1300 به برلین آمد و در دانشگاه این شهر هم فیزیک خواند و هم شیمی. او در سال های اولیه حضورش نوعی مرام ناسیونالیستی افراطی داشت و به همین علت خیلی زود جذب مجلات کاوه و ایرانشهر شد که هر دو سعی در برتر دانستن نژاد آریایی داشتند و خط فکری شان به پر رنگ تر کردن تاریخ ایران قبل از اسلام می پرداخت.

اما بعد  از مدتی ارانی این تفکر افراطی را کنار گذاشت و به نوعی سوسیالیسم اجتماعی معتقد شد حالا دیگر  باور او این بود سیستم سلطنت و اشرافیت موجود در ایران قرون متمادی است که باعث عقب ماندگی ایران شده اند و بهروزی و سعادت ایران در مبارزه برای سرنگونی این دو است.

از مجموعه پادکست صدای صفحه، تنگسیر، تنهای پر هیاهو/ تحمیل شدن بهروز وثوقی به کارگردان را اینجا بشنوید

این فرقه در سال 1306 جزوه ای مهم را با نام ( بیان حق) منتشر کرد که به روشنی خطوط فکری شان را روشن می ساخت.

انتشار این جزوه برای آن ها خیلی دردسر ساز شد و تیمورتاش وزیر دربار قدرتمند رضا شاه مدتی بعد وقتی سفری به آلمان داشت از دولت این کشور خواستار برخورد با گردانندگان فرقه جمهوری انقلابی شد. دولت آلمان هم گرچه در پاسخ به ازادی های موجود در این کشور اشاره کردند و این که اساسا این فرقه جرمی مرتکب نشده است و فقط نوعی مبارزه فکری و عقیدتی را طرح ریزی کرده است پس جایی برای برخورد حقوقی و قانونی با آن ها وجود ندارد.

گرچه مراودات تجاری ایران و آلمان کفه ترازو ی امکان فشار را به نفع حکومت ایران سنگین می کرد اما واقعا با توجه به سیستم حقوقی آلمان جای چندان برای یک برخورد جدی با این فرقه وجود نداشت.

در سال 1308 تقی ارانی دوره دکترایش به پایان رسید از رساله اش دفاع کرد و به ایران بازگشت.حالا او با دانش و معلوماتی که داشت تبدیل به یک دبیر درجه یک در دبیرستان های مهم تهران مثل شرف، ثروت، معرفت و هنرستان صنعتی آلمان ها شد. حرف های ارانی خیلی زود در دل بسیاری از نوجوانان و جوانان آن روزگار نشست و محبوب دل دانش آموزان و فارغ التحصیلان شد.
شاید آن چیزی که بیش از همه برای مخاطبان ارانی در او جالب و جذاب به نظر می آمد متنوع بودن دانسته ها و تلاش های ارانی بود. ارانی مدتی درس طلبگی خوانده بود بنابراین با مسایل دینی نا آشنا نبود در عین حال ادبیات کلاسیک ایرانی را به خوبی می شناخت گواه این مطلب چاپ کتاب هایی مانند رباعیات خیام و بدایع سعدی و حتی اثری از ناصر خسرو می تواند باشد .
خب  حتما به خاطر دارید که تخصص آکادمیک اش هم شیمی و فیزیک بود که در یکی از بهترین دانشگاه های اروپا در آن ها فارغ التحصیل شد.

خب محبوبیت ارانی یک جورایی او را در محافل روشنفکری ایران آن زمان مطرح کرد تا این که یک اتفاق مهم در این بین رخ داد.  در خرداد 1310 در دوره هشتم مجلس شورای ملی قانونی به تصویب رسید که فعالیت های اشتراکی ( شما بخوانید کمونیستی ) را در ایران ممنوع می کرد. این قانون به دولت این این امکان را داد تا برخورد شدیدی را با کمونیست های  داخل ایران و فعالیت های آن ها انجام دهد. عده ی زیادی به زندان افتادند. تصویب قانون ضد مرام اشتراکی در واقع ریشه در  قدرت پیدا کردن افکار کمونیستی در ایران داشت به طوری که در ماه های پیش از تصویب قانون چند اعتصاب مهم در آبادان و اصفهان شکل گرفت و این زنگ خطر را برای حکومت رضا شاه به صدا در آورده بود.

خب طبیعی بود که سرنوشت کمونیسم و طرفداران آن در ایران برای همسایه شمالی ما یکه حالا اسمش اتحاد جماهیر شوروی بود مهم باشد. تصویب قانون مبارزه با مرام اشتراکی ضربه مهم و بزرگی را به جریان کمونیسم در ایران زد. روس ها خیلی دوست داشتند که که به نوعی کمونیست های ایرانی را احیا کنند و یکی از این راه ها یافتن افرادی بود که هم با افکار چپ آشنا باشند هم در میان مردم طرفدار داشته باشند. خب دو دو تا چهار تا کنید می بینید تقی خان ارانی یک گزینه مناسب بود.

حالا که این چه طوری کمونیست ها به رهبری عبدالصمد کامبخش در میان طرفداران تقی ارانی رخنه کردند و بعدا چگونه این ها در سال 1317 زندانی شدند و جریان 53 نفر چکونه به وجود آمد و حزب توده از دل این جریان چکونه متولد شد همه در کتاب جذاب ( تاریخچه فرقه جمهوری انقلابی ایران و گروه ارانی) نوشته حمید احمدی آمده که به زحمت نشر آتیه کتاب به زیور طبع آراسته شده است.

چگونه فرقه جمهوری انقلابی ایران را دزدیدند؟(+صدا)

بیشتر بخوانید:

میان قانون‌مداری و دموکراسی: گفت‌وگویی انتقادی دربارۀ مشروطه، دوران پهلوی و کودتای ۲۸ امرداد 1332

مناظره‌های تلویزیونی با بازخوانی ۴۶ سال قبل/ بازداشت قطب‌زاده به خاطر آنچه در تلویزیون گفته بود!

نامه 27 مرداد منسوب به کاشانی به مصدق؛ جعلی یا واقعی؟

تماشاخانه

سارا برومند و دخترانی که هرگز به خانه نرسیدند

باران آمد ، هشدار هم دادند ولی دوباره ایران غافلگیر شد / ببینید باران شنبه چه کرد

فیلم های دیگر