عصر ایران - وقتی از هویت برند صحبت میشود، ذهن بسیاری از مدیران و صاحبان کسبوکار به سمت طراحی لوگو، انتخاب رنگ سازمانی یا ظاهر بستهبندی محصول میرود. این عناصر مهماند، اما بهتنهایی نمیتوانند برای یک شرکت اعتبار و جایگاهی ماندگار بسازند. کتاب «طراحی هویت برند» نوشته آلینا ویلر، از پرسشهای اساسی درباره چیستی و جایگاه برند آغاز میکند و نشان میدهد طراحی هویت، کاری فراتر از زیباتر کردن ظاهر یک کسبوکار است.
این اثر یکی از کتابهای شناختهشده حوزه برندسازی است که با ترجمه سیدمهدی جلالی و از سوی انتشارات سیته در ایران منتشر شده است. ویلر، مشاور و متخصص هویت برند، کوشیده است مسیر شکلگیری یک هویت منسجم را از مرحله شناخت مسئله تا طراحی و اجرای آن توضیح دهد. مدیران، کارآفرینان، طراحان گرافیک، کارشناسان بازاریابی و ارتباطات و همه کسانی که در تصمیمهای مربوط به برند نقش دارند، میتوانند از این کتاب استفاده کنند.
یکی از نقاط قوت کتاب، توضیح تفاوت میان «برند»، «هویت برند» و «برندسازی» است. این مفاهیم در گفتوگوهای روزمره کسبوکار گاه به جای یکدیگر استفاده میشوند. برند با برداشتها و تجربههایی پیوند دارد که در ذهن مردم شکل میگیرد. هویت برند به این معنا جلوهای قابل مشاهده و قابل تشخیص میدهد و برندسازی فرایندی است که به افزایش شناخت، ایجاد تمایز و تقویت رابطه با مشتری کمک میکند. نام، نشانه، رنگ، بستهبندی و صدای برند بخشی از این هویتاند.
این تفاوت برای مدیران پیام روشنی دارد. ممکن است یک شرکت برای طراحی نشان تجاری هزینه زیادی کند و نتیجه نیز از نظر بصری جذاب باشد، اما مشتری همچنان نداند آن شرکت چه مزیتی دارد یا چرا باید به آن اعتماد کند. ویلر بر پیوند هویت با استراتژی برند تأکید میکند. از نگاه او، طراحی باید از شناخت مشتری، ارزشهای سازمان، جایگاه مورد نظر در بازار و تفاوت واقعی آن با رقبا آغاز شود.
کتاب در کنار مبانی برند، به موضوعاتی مانند تجربه مشتری، ذینفعان، معماری برند، چشمانداز، اصالت، انسجام، انعطافپذیری و تمایز میپردازد. نویسنده توضیح میدهد که هویت یک سازمان فقط روی کارت ویزیت یا تابلوی دفتر دیده نمیشود. مشتری در برخورد با وبسایت، فروشنده، محیط فروشگاه، محصول، تبلیغ و خدمات پس از فروش نیز با نشانههایی از همان برند روبهرو میشود. اگر میان این برخوردها ناهماهنگی باشد، حتی طراحی حرفهای هم نمیتواند همه ضعفها را پنهان کند.
در بخش عملی کتاب، مسیر طراحی هویت برند در پنج مرحله شرح داده میشود. این مسیر از انجام پژوهش آغاز میشود، با روشن کردن استراتژی و طراحی هویت ادامه پیدا میکند، سپس به ایجاد نقاط تماس برند میرسد و در نهایت با مدیریت داراییهای برند تکمیل میشود.
برای مثال، کسبوکاری که قصد ورود به بازاری تازه را دارد، باید ابتدا بداند مشتریان آن بازار چه انتظاری دارند، رقبا چگونه خود را معرفی میکنند و کدام ویژگی محصول یا خدمتش واقعاً متمایز است. پس از پاسخ به این پرسشها میتوان درباره نام، پیام و هویت بصری تصمیم گرفت. این منطق برای شرکت باسابقهای که محصول جدید عرضه کرده، ادغام شده یا میخواهد تصویر خود را بازنگری کند نیز کاربرد دارد. ویلر به مدیران یادآوری میکند که تغییر لوگو بهتنهایی راهحل همه مسائل برند نیست.
بخش دیگری از کتاب به اجرای درست هویت اختصاص دارد. از وبسایت و بستهبندی تا تابلوها، لباس کارکنان، تبلیغات و ابزارهای ارتباطی باید با منطقی مشترک طراحی شوند. کتاب همچنین به ضرورت تدوین دستورالعملهای هویت و مدیریت آن در طول زمان میپردازد. چنین نظمی کمک میکند بخشهای مختلف یک سازمان، با وجود تفاوت وظایفشان، تصویری پراکنده از برند ارائه نکنند.
ویژگی متمایز «طراحی هویت برند» ماهیت تصویری آن است. این اثر تنها مجموعهای از تعریفها و توصیههای نظری نیست. صفحات آن با تصاویر رنگی، نمودارها، نمونه نشانههای تجاری، بستهبندیها و مقایسه طرحهای مختلف همراهاند. متنها معمولاً کوتاه و موضوعمحورند و تصویرها به خواننده اجازه میدهند نتیجه یک تصمیم طراحی را در نمونهای واقعی مشاهده کند.
ویلر برای توضیح انواع نشانهها، نمونههای نوشتاری، تصویری و انتزاعی را کنار هم میگذارد و در بحث انسجام بصری نشان میدهد یک هویت چگونه در رسانهها و کاربردهای گوناگون تکرار میشود، بیآنکه یکنواخت و خستهکننده باشد. همین شیوه ارائه، کتاب را به منبعی برای مراجعه دوباره تبدیل میکند. خواننده میتواند هنگام مواجهه با مسئلهای مشخص، سراغ نمونهها و نمودارهای مرتبط برود.
فایده کتاب برای صاحبان کسبوکار، بیش از آنکه آموزش طراحی به معنای فنی باشد، تقویت توان تصمیمگیری است. مدیری که با مراحل پژوهش، تدوین استراتژی و مدیریت هویت آشنا باشد، میتواند از طراح یا مشاور پرسشهای دقیقتری بپرسد، پیشنهادها را بر اساس مسئله کسبوکار ارزیابی کند و برای هزینه و زمان پروژه انتظار واقعبینانهتری داشته باشد.
کتاب همچنین یادآوری میکند که هویت برند نوعی دارایی سازمانی است. انسجام در معرفی یک شرکت میتواند تشخیص آن را آسانتر کند، ارتباطات بازاریابی را سامان دهد و به شکلگیری ارزش ویژه برند کمک کند. بااینحال، اعتماد و وفاداری تنها از مسیر تصویرسازی به دست نمیآید. کیفیت محصول، رفتار کارکنان، پاسخگویی و عمل به وعدهها باید با هویتی که سازمان نمایش میدهد هماهنگ باشد.
برای کسبوکارهای ایرانی که با رقابت شدید، محدودیت منابع و دشواری جلب اعتماد مواجهاند، این کتاب فرصتی برای بازنگری در شیوه معرفی خود فراهم میکند. البته برخی مثالها و مباحث دیجیتال ویراستهای قدیمیتر به زمان انتشارشان تعلق دارند و باید با شرایط امروز و ویژگیهای بازار ایران سنجیده شوند. با این وجود، پرسش اصلی ویلر همچنان تازه است. مشتری در برخوردهای مختلف با کسبوکار شما چه تصویری میبیند و این تصویر تا چه اندازه با واقعیت عملکردتان سازگار است؟