عصر ایران - شفاف بودن محلول بی حسی دندان پزشکی لزوما به معنای پاک بودن آن از آلودگی خونی نیست. یک پژوهش علمی نشان داده است که از میان هزار کارتریج بی حسی استفاده شده در یک کلینیک جراحی دهان، تنها هفت مورد دارای خون قابل مشاهده بودند؛ اما آزمایش های شیمیایی وجود خون را در بیش از 76 درصد نمونه ها شناسایی کردند. این یافته نشان می دهد که آلودگی خونی می تواند بدون هیچ نشانه ظاهری در تجهیزات مورد استفاده برای تزریق بی حسی باقی بماند و اهمیت رعایت اصول ایمنی در دندان پزشکی را دوچندان می کند.

این مطالعه که در سال 2013 در مجله General Dentistry منتشر شد، با هدف بررسی میزان آلودگی خونی کارتریج های بی حسی دندان پزشکی پس از استفاده انجام گرفت. پژوهشگران در مجموع هزار کارتریج مصرف شده را از یک کلینیک جراحی دهان جمع آوری کردند. این کارتریج ها حاوی سه نوع مختلف داروی بی حسی بودند.
محققان برای بررسی آلودگی، از دو روش استفاده کردند: نخست، بررسی چشمی نمونه ها با میکروسکوپ تشریحی و دوم، انجام آزمایش های شیمیایی با استفاده از نوارهای معرف تشخیص خون.
نتایج تفاوت قابل توجهی میان این دو روش نشان داد. تنها هفت کارتریج از هزار نمونه، خون قابل مشاهده داشتند؛ اما آزمایش نوارهای معرف در بیش از 76 درصد کارتریج ها وجود مقادیر اندکی خون را شناسایی کرد.
به بیان دیگر، بررسی ظاهری به تنهایی نمی توانست آلودگی موجود در بخش بزرگی از نمونه ها را تشخیص دهد. محلول داخل کارتریج ممکن بود همچنان شفاف به نظر برسد، درحالی که آزمایش شیمیایی وجود خون را در آن تایید می کرد.
پژوهشگران همچنین اثر ضدباکتریایی محلول لیدوکائین را بررسی کردند. نتایج نشان داد میزان کاهش باکتری های زنده در محلول لیدوکائین و محلول بافر فسفات (PBS) تفاوت قابل توجهی نداشت. بنابراین، نمی توان فرض کرد که وجود داروی بی حسی به تنهایی آلودگی احتمالی را از بین می برد.
در جریان تزریق بی حسی موضعی، سوزن وارد بافت بیمار می شود و ممکن است با رگ های خونی کوچک تماس پیدا کند. در برخی شرایط، احتمال برگشت مقدار کمی خون از مسیر سوزن به داخل کارتریج وجود دارد؛ پدیده ای که می تواند به آلودگی اجزای سیستم تزریق منجر شود.
نکته مهم این است که چنین آلودگی ای لزوما با تغییر رنگ محلول یا ایجاد نشانه ای قابل مشاهده همراه نیست. به همین دلیل، شفاف بودن کارتریج نمی تواند معیار قابل اعتمادی برای اطمینان از پاک بودن آن باشد.
البته باید توجه داشت که پژوهش سال 2013 به طور مستقیم انتقال ویروس ها یا وقوع عفونت در بیماران را بررسی نکرده است. هدف مطالعه، شناسایی آلودگی خونی در کارتریج های استفاده شده بود، نه اثبات انتقال عوامل بیماری زا از طریق آن ها.
خیر. یکی از نکات مهم در ایمنی تزریق این است که آلودگی احتمالی ممکن است فقط به سرسوزن محدود نباشد. اگر پس از استفاده از یک کارتریج، تنها سرسوزن تعویض شود و همان کارتریج برای بیمار دیگری به کار برود، احتمال مواجهه بیمار بعدی با آلودگی باقی مانده همچنان وجود دارد.
به همین دلیل، مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری آمریکا (CDC) دستورالعمل مشخصی برای استفاده از سرنگ های کارتریجی دندان پزشکی ارائه کرده است.
بر اساس توصیه این مرکز:
سرسوزن باید برای هر بیمار جدید تعویض شود و فقط یک بار مورد استفاده قرار بگیرد.
کارتریج حاوی داروی بی حسی نیز باید برای یک بیمار استفاده شود و نباید برای بیمار دیگری به کار برود.
سرنگ فلزی کارتریجی که قابلیت استفاده مجدد دارد، باید پس از هر بیمار به درستی تمیز و با حرارت استریل شود.
این دستورالعمل ها با هدف جلوگیری از انتقال عوامل عفونی میان بیماران و حفظ ایمنی محیط درمان تدوین شده اند.
خیر. شناسایی خون در یک کارتریج به تنهایی به معنای وجود قطعی ویروس هایی مانند اچ آی وی، هپاتیت بی یا هپاتیت سی نیست. پژوهش مورد اشاره نیز وجود این ویروس ها را در نمونه ها آزمایش نکرده و هیچ میزان مشخصی از انتقال عفونت را گزارش نمی کند.
با این وجود، خون می تواند در شرایطی حامل عوامل بیماری زای قابل انتقال باشد. بنابراین، هرگونه احتمال آلودگی تجهیزات تزریق باید جدی گرفته شود و نباید ایمنی بیمار را به شفافیت ظاهری محلول یا تعویض یک قطعه از تجهیزات وابسته کرد.
نتایج این پژوهش یادآوری می کند که در دندان پزشکی، آلودگی همیشه قابل مشاهده نیست. ممکن است تجهیزاتی که از نظر ظاهری تمیز به نظر می رسند، همچنان حاوی مقادیر اندکی از مواد زیستی باقی مانده از بیمار قبلی باشند.
رعایت دستورالعمل های تزریق ایمن، استفاده از سرسوزن و کارتریج جدید برای هر بیمار و استریل کردن صحیح تجهیزات فلزی قابل استفاده مجدد، از اصول اساسی پیشگیری از آلودگی متقاطع در مراکز دندان پزشکی است. در این زمینه، تعویض سرسوزن به تنهایی کافی نیست؛ تمام اجزای یک سیستم تزریق باید مطابق دستورالعمل های بهداشتی مورد استفاده قرار بگیرند.