گلوتامات؛ پیام رسان مغز و نقش آن در حافظه، یادگیری و سلامت بدن

عصرایران- گلوتامات یکی از مهم ترین انتقال دهنده های عصبی مغز است که در یادگیری، حافظه و انتقال پیام های عصبی نقش دارد. این ماده در کنار عملکردهای ضروری خود، در صورت برهم خوردن تعادل فعالیت آن در مغز، می تواند در برخی اختلالات عصبی نقش داشته باشد. گلوتامات همچنین به طور طبیعی در بسیاری از مواد غذایی وجود دارد و نباید آن را با افزودنی غذایی مونوسدیم گلوتامات یا MSG یکسان دانست.

گلوتامات چیست؟

گلوتامات شکل یونی اسید گلوتامیک و یکی از فراوان ترین انتقال دهنده های عصبی تحریک کننده در دستگاه عصبی مرکزی است. این ماده به سلول های عصبی کمک می کند پیام ها را به یکدیگر منتقل کنند و در شکل گیری حافظه، یادگیری و پردازش اطلاعات نقش دارد.

بدن انسان گلوتامات را به طور طبیعی تولید می کند؛ بنابراین، این ماده یک اسید آمینه غیرضروری محسوب می شود. گلوتامات علاوه بر نقش عصبی، در ساخت پروتئین ها و فعالیت های متابولیکی بدن نیز مشارکت دارد.

گلوتامات در چه مواد غذایی وجود دارد؟

گلوتامات به طور طبیعی در بسیاری از مواد غذایی یافت می شود. از جمله منابع آن می توان به گوشت، مرغ، ماهی، تخم مرغ، پنیرهای کهنه، قارچ، گوجه فرنگی، سویا، نخود فرنگی و گردو اشاره کرد. سس سویا و آب گوشت نیز ممکن است حاوی مقادیر قابل توجهی گلوتامات باشند.

میزان گلوتامات آزاد در غذاها متفاوت است. برای مثال، در پنیرهای کهنه و گوجه فرنگی رسیده، بخشی از گلوتامات به شکل آزاد وجود دارد و به ایجاد طعم خوشایند و گوشتی موسوم به «اومامی» کمک می کند.

تفاوت گلوتامات و گلوتامین چیست؟

گلوتامات و گلوتامین دو اسید آمینه مرتبط با یکدیگر هستند، اما ساختار و عملکرد یکسانی ندارند.

گلوتامات در انتقال پیام های عصبی و متابولیسم سلولی نقش مهمی دارد. گلوتامین نیز در ساخت پروتئین ها، عملکرد سیستم ایمنی، سلامت روده و تولید گلوتامات و گلوتاتیون مشارکت می کند.

هر دو ماده در بدن تولید می شوند و از طریق مواد غذایی نیز قابل دریافت هستند. در شرایط بیماری شدید یا استرس متابولیکی، نیاز بدن به گلوتامین ممکن است افزایش یابد؛ با این حال، مصرف مکمل آن برای همه افراد ضروری نیست.

مونوسدیم گلوتامات یا MSG چیست؟

مونوسدیم گلوتامات یک افزودنی غذایی است که برای تقویت طعم غذا استفاده می شود. این ترکیب در سال 1908 توسط کیکونا اکیدا، شیمی دان ژاپنی، در جریان بررسی طعم جلبک کومبو شناسایی شد.

MSG از سدیم و گلوتامات تشکیل شده و معمولا از طریق تخمیر مواد اولیه حاوی قند تولید می شود. گلوتامات موجود در آن از نظر شیمیایی با گلوتامات طبیعی غذاها یکسان است؛ تفاوت اصلی در این است که گلوتامات آزاد موجود در MSG به پروتئین متصل نیست.

آیا مونوسدیم گلوتامات برای مغز مضر است؟

مونوسدیم گلوتامات سال هاست موضوع بحث درباره ایمنی افزودنی های غذایی است. با این حال، شواهد علمی موجود نشان نمی دهند که مصرف معمول این ماده در غذا برای بیشتر افراد موجب آسیب مغزی شود.

گلوتامات برای عملکرد طبیعی مغز ضروری است، اما این به معنای آن نیست که افزایش گلوتامات دریافتی از غذا به طور مستقیم باعث افزایش آن در مغز می شود. سد خونی مغزی ورود بسیاری از مواد موجود در خون به بافت مغز را محدود می کند و گلوتامات غذایی نیز عمدتا در دستگاه گوارش و بافت های محیطی سوخت وساز می شود.

برخی افراد پس از مصرف مقدار زیاد MSG، به ویژه در شرایط خاص، علائمی مانند سردرد یا احساس گرگرفتگی گزارش می کنند. با این حال، شواهد درباره ارتباط قطعی این علائم با مصرف MSG یکدست نیست و احتمال بروز آنها ممکن است به مقدار مصرف و حساسیت فرد بستگی داشته باشد.

نقش گلوتامات در حافظه و یادگیری

گلوتامات در ارتباط میان سلول های عصبی نقش اساسی دارد. این ماده با فعال کردن گیرنده های اختصاصی خود، در تغییر قدرت ارتباطات عصبی مشارکت می کند؛ فرایندی که برای یادگیری و تثبیت خاطرات اهمیت دارد.

تعادل فعالیت گلوتامات برای عملکرد طبیعی مغز ضروری است. فعالیت ناکافی یا بیش از حد برخی مسیرهای مرتبط با این ماده ممکن است در عملکرد عصبی اختلال ایجاد کند. با این حال، مشاهده ارتباط میان تغییرات گلوتامات و یک بیماری به تنهایی ثابت نمی کند که گلوتامات علت مستقیم آن بیماری است.

ارتباط گلوتامات و گابا

گابا یا اسید گاما آمینوبوتیریک، یکی از مهم ترین انتقال دهنده های عصبی مهارکننده در مغز است. در حالی که گلوتامات معمولا فعالیت سلول های عصبی را افزایش می دهد، گابا در بسیاری از مسیرها باعث کاهش تحریک پذیری عصبی می شود.

بدن از گلوتامات برای تولید گابا استفاده می کند. عملکرد هماهنگ این دو پیام رسان به تنظیم فعالیت شبکه های عصبی کمک می کند. برهم خوردن تعادل میان مسیرهای تحریک کننده و مهارکننده ممکن است در برخی اختلالات عصبی نقش داشته باشد، اما این فرایند پیچیده تر از نسبت ساده میان دو ماده است.

نقش گلوتامات در سلامت روده و سیستم ایمنی

سلول های روده از گلوتامات به عنوان یکی از منابع انرژی استفاده می کنند. این ماده همچنین در فرایندهای متابولیکی و تولید ترکیباتی مانند گلوتاتیون، یکی از آنتی اکسیدان های مهم بدن، مشارکت دارد.

گلوتامات در بافت های مختلف، از جمله ماهیچه ها، استخوان ها و سلول های ایمنی نیز نقش های زیستی دارد. با این حال، یافته های آزمایشگاهی درباره اثر آن بر سلول های ایمنی یا سلول های سرطانی را نباید به معنای اثبات اثر ضدسرطانی مکمل های گلوتامات یا مصرف بیشتر آن دانست.

آیا افزایش گلوتامات با بیماری ها ارتباط دارد؟

فعالیت بیش از حد گلوتامات در برخی شرایط می تواند به تحریک بیش از اندازه سلول های عصبی و آسیب به آنها منجر شود؛ پدیده ای که «سمیت تحریکی» نام دارد. این سازوکار در پژوهش های مربوط به برخی بیماری های عصبی، از جمله صرع، بیماری آلزایمر، بیماری هانتینگتون و اسکلروز جانبی آمیوتروفیک (ALS)، بررسی شده است.

با این حال، نقش گلوتامات در این بیماری ها پیچیده است و به عوامل مختلفی مانند محل فعالیت، گیرنده های عصبی و شرایط بافت بستگی دارد. شواهد موجود ثابت نمی کنند که مصرف معمول غذاهای حاوی گلوتامات باعث ابتلا به این بیماری ها می شود.

گلوتامات همچنین در انتقال پیام های درد نقش دارد و مسیرهای مرتبط با آن در پژوهش های مربوط به درد مزمن و میگرن بررسی می شوند. ارتباط تغییرات این ماده با برخی اختلالات روان پزشکی و بیماری های متابولیکی نیز موضوع تحقیقات علمی است، اما نمی توان صرفا بر اساس این ارتباط ها نتیجه گرفت که گلوتامات غذایی عامل ایجاد افسردگی، اسکیزوفرنی یا دیابت است.

آیا به مکمل گلوتامات یا گلوتامین نیاز داریم؟

بدن سالم معمولا گلوتامات مورد نیاز خود را تولید می کند و یک رژیم غذایی متنوع، مواد اولیه لازم برای فعالیت های طبیعی بدن را فراهم می سازد. مصرف مکمل گلوتامات برای بهبود حافظه یا پیشگیری از بیماری های عصبی، پشتوانه علمی کافی ندارد.

مکمل گلوتامین نیز برای همه افراد ضروری نیست و شواهد اثربخشی آن در مشکلات مختلف گوارشی یا سایر بیماری ها یکسان نیست. در صورت ابتلا به بیماری یا مصرف داروهای خاص، بهتر است پیش از استفاده از مکمل ها با پزشک مشورت شود.

در صورت بروز علائم عصبی یا روانی پایدار نیز نباید علت را صرفا به گلوتامات نسبت داد یا درمان پزشکی را با تغییر رژیم غذایی جایگزین کرد.

سیل در شهر انگوت گرمی اردبیل

بیشتر بخوانید:

به گفته دانشمندان با انجام این کار با احتمال بیشتری یک اتفاق را به یاد می‌سپارید

تماشاخانه

بزرگترین قطع درخت در تاریخ تهران چطور اتفاق افتاد؟ در حدود ۳ سال حدود ۳۰ هزار اصله درخت

آخر این بیماری مرگ است؟ دارو گران شده و جان ارزان‌تر

فیلم های دیگر