عصر ایران ؛ حسن ظهوری ــ حمله آمریکا و اسرائیل به محوطه سفارت سابق آمریکا در تهران باعث شد بخش زیادی از خیابان طالقانی در دود فرو برود. در جریان این حمله، یکی از بناهای تاریخی واقع در این خیابان نیز دچار آسیب شد. با این حال، این بنا اخیراً نه به دلیل آن آسیبها، بلکه پس از انتشار بیانیهای از سوی سفارت روسیه در تهران مورد توجه قرار گرفته است.
این بنا کلیسای سنت نیکولاس یا کلیسای ارتودوکس روسی تهران است. سفارت روسیه اعلام کرده است که حدود ۲۰ خرداد ۱۴۰۵ تعدادی شمایل، آیکون مذهبی و اشیای مقدس از این کلیسا به سرقت رفتهاند.
کلیسای سنت نیکولاس در خیابان طالقانی و در مقابل ساختمان سابق سفارت آمریکا قرار دارد. این کلیسا در دهه ۱۹۴۰ میلادی، برابر با حدود سالهای ۱۳۲۰ خورشیدی، توسط مهاجران روسی ساخته شد که پس از انقلاب بلشویکی ۱۹۱۷ و در دوران اتحاد جماهیر شوروی به ایران پناه آورده بودند.
بیشتر مهاجران روس پس از ورود به تهران در محدوده خیابان مفتح سکونت یافتند و برای برگزاری مراسم مذهبی خود این کلیسا را بنا کردند. کلیسای سنت نیکولاس از قدیمیترین اماکن عبادی مسیحیان در تهران و تنها کلیسای فعال ارتودوکس روسی در پایتخت به شمار میرود.
مهاجرت روسها به تهران پس از ساخت کلیسا نیز ادامه یافت. در میان مهاجران افراد سالمند و بیسرپرست نیز حضور داشتند. به همین دلیل متولیان کلیسا تصمیم گرفتند مکانی برای نگهداری از آنان ایجاد کنند. در نتیجه، نخستین خانه سالمندان تهران در مجموعه این کلیسا و در مجاورت فضاهای مذهبی آن ساخته شد.
شهرت این کلیسا تنها به دلیل قدمت یا اهمیت مذهبی آن نیست، بلکه به طراح آن نیز ارتباط دارد. طراحی کلیسا توسط نیکلای مارکوف، معمار روستبار، انجام شده است. نام کلیسا نیز ارتباطی با نام کوچک مارکوف ندارد و از سنت نیکولاس مقدس گرفته شده است. همچنین گفته میشود این نام یادبودی از نیکلای دوم، آخرین تزار روسیه، است که به دست بلشویکها کشته شد و بعدها در کلیسای ارتودوکس به عنوان قدیس شناخته شد.
نیکلای مارکوف از مهمترین معماران روستبار ساکن ایران و از چهرههای تأثیرگذار در شکلگیری معماری مدرن تهران در دوره پهلوی بود. او در سال ۱۸۸۳ میلادی، برابر با حدود ۱۲۶۱ خورشیدی، در تفلیس گرجستان متولد شد.
مارکوف تحصیلات معماری خود را در آکادمی هنرهای زیبای سنپترزبورگ گذراند. علاقه او به ایران و زبان فارسی باعث شد در بخش فارسی دانشکده شرقشناسی همان دانشگاه نیز به مطالعه زبان و فرهنگ فارسی بپردازد. او در جریان جنگ جهانی اول در منطقه قفقاز خدمت کرد، اما پس از انقلاب ۱۹۱۷ روسیه به ایران آمد و در واحدهای قزاق ایران به عنوان افسر مشغول به خدمت شد و تا درجه ژنرالی ارتقا یافت.
مارکوف از سال ۱۹۲۱ فعالیت حرفهای خود را در حوزه معماری از سر گرفت و در شهرداری تهران مشغول به کار شد. او بیش از ۲۰ بنای مهم را در تهران و مناطق اطراف آن طراحی و اجرا کرد. ویژگی اصلی آثار او تلفیق معماری غربی با عناصر سنتی معماری ایران بود. وی در طراحیهای خود از آجر، کاشی، گچبری و الگوهای معماری اسلامی و صفوی استفاده میکرد و آنها را با شیوههای معماری مدرن غربی ترکیب میکرد.
آجرهای مورد استفاده مارکوف به دلیل ویژگیهای خاص خود بعدها به «آجر مارکوفی» مشهور شدند. یکی از نمونههای شاخص استفاده از این آجرها در ساختمان موزه پست و تلگراف تهران دیده میشود. این بنا که در گذشته اداره پست و تلگراف تهران بود، از آثار شناختهشده مارکوف به شمار میرود و در خیابان و میدان امام خمینی قرار دارد.
دبیرستان البرز نیز از دیگر آثار مهم او است. همچنین زندان قصر به طراحی مارکوف ساخته شد و در این بنا نیز میتوان نمونههایی از آجرهای مارکوفی را مشاهده کرد.
دانشسرای عالی در باغموزه نگارستان، کلیسای مریم مقدس ارامنه، ساختمان سینگر، عمارت مشیرالدوله، مدرسه ژاندارک و چندین کارخانه نیز از دیگر آثار طراحیشده توسط مارکوف هستند.
کارخانه قند ورامین نیز از ساختههای او به شمار میرود. این کارخانه از نخستین کارخانههای قند ایران محسوب میشود و امروزه ساختمان آن بدون کاربری مشخص باقی مانده است.
با وجود آثار متعدد مارکوف، کلیسای سنت نیکولاس مقدس یکی از شاخصترین و مشهورترین بناهای طراحیشده توسط او محسوب میشود. این کلیسا پس از انقلاب اسلامی مدتی تعطیل بود، اما در سال ۱۳۷۴ فعالیت خود را از سر گرفت. در همان زمان اسقفی از مسکو به تهران اعزام شد و کلیسا تحت نظارت کلیسای ارتودوکس روسیه به فعالیت ادامه داد.
در حال حاضر مراسم مذهبی مسیحیان ارتودوکس، بهویژه روسها، اسلاوها و دیپلماتها، در این کلیسا برگزار میشود. به همین دلیل سفارت روسیه در بیانیه خود سرقت از این مکان را هتک حرمت مقدسات توصیف کرده است.
پس از اعلام این سرقت، پلیس تهران دستور رسیدگی ویژه به پرونده را صادر کرد و بررسی آن به اداره هفدهم پلیس آگاهی ارجاع شد. همچنین اعلام شده است که تیمهای تخصصی در حال انجام اقدامات اطلاعاتی، فنی و میدانی برای شناسایی عاملان این سرقت هستند؛ سرقتی که علاوه بر اشیای مذهبی، بخشی از خاطره و تاریخ معاصر تهران را نیز تحت تأثیر قرار داده است.