علی‌اصغر شاه‌زیدی خواننده و مدرس آواز ایرانی: وقتی همه حذف شدند شجریان و ناظری ماندند

علی‌اصغر شاه‌زیدی، خواننده و مدرس آواز ایرانی و از شاگردان جلال تاج اصفهانی‌ و از چهره‌های شناخته‌شده مکتب آوازی اصفهان است که در طول فعالیت هنری خود با آثار و اجراهایی در حوزه موسیقی ردیف‌دستگاهی شناخته شده است.

یکی از آخرین اجراهای صحنه‌ای ثبت‌شده او، کنسرت ارکستر ملی ایران به رهبری فریدون شهبازیان در ۲۹ آذر ۱۳۹۷ در تالار وحدت تهران بود؛ برنامه‌ای که به اجرای آثار آهنگسازانی چون علی تجویدی و حسین دهلوی اختصاص داشت. او پیش‌تر نیز در تیرماه ۱۳۹۶ همراه ارکستر ملی در عمارت چهلستون اصفهان روی صحنه رفته بود.

حضور کم‌رنگ و سال‌ها سکوت علی‌اصغر شاه‌زیدی، ایسنا را بر آن داشت تا به گپ و گفتی با او بنشیند و احوالاتش را جویا شود.

علی‌اصغر شاه‌زیدی درباره فعالیت‌های موسیقی خود در حال حاضر به ایسنا گفت: تدریس می‌کنم. در اصفهان یک کلاس دارم و در تهران هم کلاسی دارم که ۱۵ جلسه است.

او با اشاره به اینکه در حال حاضر به دلیل شرایط جسمانی فعالیت دیگری ندارد، ادامه داد: فعلاً دو عمل انجام داده‌ام و در حال گذراندن دوران نقاهت هستم؛ به همین دلیل کار خاصی انجام نمی‌دهم.

شاه‌زیدی همچنین درباره آثاری که پیش‌تر تولید کرده اما هنوز به مرحله انتشار نرسانده است، اظهار کرد: اینکه نتوانسته باشم کاری را منتشر کنم، برای من معنایی ندارد. کارهایی دارم که نیمه‌تمام مانده‌اند و خودم در انجام آن‌ها کم‌کاری کرده‌ام.

او در پاسخ به اینکه آیا قصد دارد این آثار را تکمیل و منتشر کند، گفت: بستگی دارد چه زمانی حالم بهتر شود. به‌تدریج سراغ این کارها می‌روم. مثلاً بعضی از آثار ۱۵ یا ۲۰ درصد کارشان باقی مانده است که باید آن‌ها را تکمیل کنم.

شاه‌زیدی با اشاره به شرایط اقتصادی هنرمندان اظهار کرد: این چهار میلیون تومان را هنرمند باید صرف پرداخت هزینه برق، گاز و تلفن کند. با این گرانی و تورمی که وجود دارد، چه می‌شود کرد؟ شاید من به این پول احتیاج نداشته باشم، اما بسیاری را می‌شناسم که همین چهار میلیون تومان هم برایشان رقم مهمی است.

آیا با چنین شرایطی می‌توان انتظار رشد هنرمند را داشت؟ هنرمند باید از جیب و دارایی خودش هزینه کند و اثری تولید کند، بعد هم معلوم نیست کاری که تولید می‌کند مورد استقبال مردم قرار بگیرد یا نه.

او در ادامه با مقایسه شرایط فعالیت موسیقایی در گذشته و امروز گفت: پیش از انقلاب رادیو ایران، هشت ارکستر داشت؛ یعنی هشت گروه نوازنده در رادیو ایران فعالیت می‌کردند و حقوق می‌گرفتند و موظف بودند هر ماه کار ارائه کنند، اما تمام این‌ها جمع شد.

این خواننده همچنین با اشاره به خاطره‌ای از دولت آیت‌الله رفسنجانی، گفت: به خاطر دارم زمانی که برادر ایشان رییس صداوسیما شده بود، توصیه شده بود آثار هنرمندان را زیاد پخش نکنند تا برای آن‌ها تبلیغ نشود. ببیند چقدر خساست وجود داشت. به‌جای اینکه بگویند آثار را تبلیغ کنید تا مردم بشنوند و لذت ببرند و خود هنرمندان هم از این فرصت استفاده کنند، چنین نگاهی وجود داشت.

شاه‌زیدی با اشاره به هزینه‌های بالای تولید موسیقی در شرایط فعلی گفت: این روند و این نظرسنجی‌ها همچنان ادامه داشته است. امروز یک نوازنده برای اینکه وارد استودیو شود و در ضبط چند قطعه ساز بزند، بر اساس تجربه خود من ۵۰۰ میلیون تومان دریافت می‌کند.

تولید یک اثر خوب هزینه‌های جداگانه‌ای دارد؛ دستمزد خواننده، آهنگسازی، استودیو، ترانه‌سرا و مسائل دیگر. مجموع این هزینه‌ها ممکن است به دو یا سه میلیارد تومان برسد، اما این پول از کجا باید برگردد؟

او با اشاره به تغییر رویکرد بخشی از فعالیت‌های موسیقی و استقبال مخاطبان از کنسرت‌ها گفت: البته امروزه عده‌ای اساساً روش اجرای موسیقی را تغییر داده‌اند که البته جوانان دهه ۸۰ و ۹۰ هم به کار آنها علاقه نشان می‌دهند. این اتفاق خوبی است؛ هم آن هنرمندان به درآمد می‌رسند و هم مردم لذت می‌برند، اما نمی‌شود موسیقی‌مان را این‌گونه رها کنیم که فقط کنسرت برگزار شود و کسی کاری ماندگار تولید نکند. این خیلی دردناک است و قابل جبران نیست.

شاه‌زیدی در پاسخ به پرسشی درباره شباهت سبک و شیوه آوازخوانی برخی خوانندگان به استاد محمدرضا شجریان و اینکه چرا پس از او کمتر خواننده‌ای با هویت مستقل در موسیقی ایرانی مطرح شده است، این موضوع را ناشی از شرایط حاکم بر فضای فرهنگی کشور دانست و گفت:

این مسئله به کلان حاکمیت برمی‌گردد. اواخر دهه پنجاه و اوایل دهه شصت، دیگر خبری از موسیقی نبود و سالها از تلویزیون فقط کارتون‌هایی مثل پینوکیو، مدرسه موش‌ها و پلنگ صورتی پخش می‌شد.

در چنین فضایی آقای شجریان مطرح و به یک چهره شاخص تبدیل شد، اما دیگران خانه‌نشین شده بودند. کسانی که باید ساز می‌زدند و کسانی که باید آواز می‌خواندند، هرکدام به دلیلی با محدودیت مواجه می‌شدند؛ عده‌ای در خانه‌هایشان ماندند، عده‌ای از دنیا رفتند، بعضی هم مهاجرت کردند و ...، عامل ایجاد این شرایط، چه و که بود؟

این خواننده با اشاره به جایگاه محمدرضا شجریان و شهرام ناظری در آن دوران اظهار کرد: آقای شجریان امکان برگزاری کنسرت و اجرا پیدا کرد و بعد هم آقای شهرام ناظری وارد این چرخه شد. در چنین شرایطی، دیگر برای بسیاری از خوانندگان فرصت و جایی برای فعالیت باقی نماند. البته عامل اصلی آن شرایط، آقای شجریان و ناظری نبودند.