«هیولای 54 متری» ارمنستان؛ چرا دیگر آسمان را رصد نمی کند؟ / ایده جالب فیزیکدان ارمنی (+عکس)

ایده ساخت این تلسکوپ متعلق به «پاریس هرونی»، فیزیکدان ارمنی، بود. مسکو در ابتدا اصرار داشت این پروژه در کریمه ساخته شود، اما هرونی با این پیشنهاد مخالفت کرد و گفته می شود 17 سال برای دریافت مجوز ساخت آن تلاش کرد.

عصر ایران- در ارتفاع 1700 متری از سطح دریا و در دامنه جنوبی کوه آراگاتس در ارمنستان، سازه ای عظیم قرار دارد که زمانی یکی از منحصربه فردترین تلسکوپ های رادیویی جهان بود.

این رادیوتلسکوپ با بشقابی به قطر 54 متر، درون یک گودی بتنی ثابت ساخته شده و از حدود 4000 آینه مجزا تشکیل شده است. یک آینه ثانویه متحرک به قطر 5 متر نیز در بالای سازه قرار دارد و یک تلسکوپ نوری هم در همین مجموعه تعبیه شده است. ترکیب این ویژگی ها، نمونه ای مشابه آن را در جای دیگری از جهان ایجاد نکرده بود.

سرانجام عملیات ساخت در سال 1980 آغاز شد؛ آن هم در منطقه ای که نه برق داشت و نه جاده. هرونی برای اجرای پروژه حتی جاده دسترسی را نیز ایجاد کرد و در همین روند، روستای محل پروژه نیز روی نقشه باقی ماند.

این تلسکوپ در سال 1986 به بهره برداری رسمی رسید، اما یک سال پیش از آن و در جریان آزمایش های اولیه، در 23 ژوئن 1985، فوران رادیویی قدرتمندی از ستاره اتا جمینوروم ثبت کرد؛ فورانی که پیش از آن در این ستاره مشاهده نشده بود. این سازه همچنین زلزله سال 1988 ارمنستان را بدون آسیب قابل توجه پشت سر گذاشت.

اما فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی شرایط را تغییر داد. بودجه پروژه متوقف شد و هرونی با هزینه و تلاش شخصی خود تلاش کرد تلسکوپ را فعال نگه دارد؛ روندی که تا زمان مرگ او در سال 2008 ادامه پیدا کرد.

در سال 2012 یکی از بازوهای کنترلی سازه دچار خرابی شد و آینه ثانویه دیگر امکان حرکت نداشت. هزینه تعمیر آن هیچ گاه تامین نشد و تلسکوپ عملا از کار افتاد. اکنون یکی از بستگان هرونی تلاش می کند این سازه علمی منحصربه فرد را دوباره به فعالیت بازگرداند.