تاریخ:
خاطره جمشید هاشمپور از بازی در فیلم «نیش» 
درس نود و دو
دولت پزشکیان تن به بزرگترین آبروریزی فرهنگی ایران میدهد ؟ ببینید اوضاع در تختجمشید چقدر بد است ؟
مقایسه نقشه منتشرشده از سوی نماینده مرودشت با نقشه باستانشناسی ویلیام سامنر، که پیش از انقلاب تهیه شده شان داد که بخش قابلتوجهی از محدوده مورد بحث با حریم حفاظتی تختجمشید و محوطههای شمارهگذاریشده آن همپوشانی دارد.
عصر ایران ؛ حسن ظهوری ــ چند روز پیش، محمدجواد جعفری، مدیر پایگاه میراث جهانی تختجمشید، از استعفای خود خبر داد و مدعی شد دلیل این تصمیم، فشار برای الحاق تختجمشید به حریم شهری مرودشت بوده است. هنوز نمیتوان این ادعا را بهطور مستقل تأیید کرد، اما جعفری از سمت خود کنار رفت و مدیر جدیدی برای پایگاه تختجمشید منصوب شد؛ همزمان، بحث قدیمی الحاق بخشهایی از حریم تختجمشید به محدوده شهری مرودشت بار دیگر مطرح شد.
نخستینبار در مهرماه ۱۴۰۴ خبر الحاق حریم درجه دو تختجمشید به طرح توسعه شهری مرودشت منتشر شد؛ موضوعی که همان زمان با انتقادهایی از سوی کارشناسان میراث فرهنگی و باستانشناسان روبهرو شد.
در همان مقطع، اسفندیار عبداللهی، نماینده مرودشت، نقشهای را منتشر کرد و گفت قرار است حدود ۹۶۱ هکتار به محدوده شهری مرودشت اضافه شود. بررسیهای باستانشناسی روی این نقشه نشان داد که حدود ۴۶۰ هکتار از این ۹۶۱ هکتار، در محدوده حریم درجه دو تختجمشید قرار دارد؛ محدودهای که علاوه بر اراضی بکر منطقه باستانی فیروزی، با بخشی از شهر هخامنشی پارسه که هنوز کاوش نشده، مرتبط است.
مقایسه نقشه منتشرشده از سوی نماینده مرودشت با نقشه باستانشناسی ویلیام سامنر، که پیش از انقلاب تهیه شده و محدوده حریم درجه دو را بهخوبی مشخص میکند، نیز نشان داد که بخش قابلتوجهی از محدوده مورد بحث با حریم حفاظتی تختجمشید و محوطههای شمارهگذاریشده آن همپوشانی دارد؛ از جمله محوطه شماره ۵ که تل آجری را دربرمیگیرد.
چرا حریم تختجمشید اهمیت دارد؟
تختجمشید بهعنوان یکی از مهمترین آثار باستانی ایران و متعلق به دوره هخامنشی، تنها به محدوده کاخها و تختگاه محدود نمیشود و برای حفاظت از آن، چند لایه حفاظتی شامل عرصه و حریمهای درجه یک، دو و سه تعیین شده است.
عرصه، محدوده اصلی اثر را شامل میشود؛ همان جایی که کاخها، تختگاه هخامنشی و بخش اصلی محوطه باستانی قرار دارند. در این محدوده ساختوساز، حفاری، تغییر کاربری و حتی کاشت یا قطع درختان ممنوع است.
در حریم درجه یک نیز ضوابط حفاظتی بسیار سختگیرانه است و محدودیتهای مربوط به عرصه تا حد زیادی در این محدوده نیز اعمال میشود. حتی تغییر کاربری اراضی در این حریم ممنوع است. هدف از تعیین این محدوده، حفاظت یکپارچه از اثر، هم از نظر فیزیکی و هم از منظر بصری، عنوان شده است.
اما حریم درجه دو نقش متفاوتی دارد. این محدوده در واقع یک کمربند حفاظتی اصلی است که قرار است مانند سپری در اطراف تختجمشید، نقشرستم، نقشرجب و شهر باستانی استخر عمل کند.
مقررات مربوط به حریم درجه دو از دهه ۹۰ شمسی بهتدریج سختگیرانهتر شد و تغییر کاربری اراضی کشاورزی نیز در آن ممنوع اعلام شد. ساختوساز در روستاهای واقع در این محدوده نیز باید با اجازه میراث فرهنگی انجام شود.
ارتفاع ساختوساز در این محدوده معمولاً بین ۴.۵ تا ۸ متر محدود شده و در صورت صدور مجوز ساخت، کاربری باید با ماهیت گردشگری منطقه سازگار باشد. برای مشخص کردن دقیق محدوده حریم نیز حدود ۵۰۰ میل بتنی در منطقه نصب شده است.
حریم درجه سه محدودیتهای سبکتری دارد و بیشتر نقش نظارتی ایفا میکند. مجموعه این لایهبندیها با هدف حفاظت از منظر فرهنگی و تاریخی منطقه و جلوگیری از پیشروی تدریجی توسعه شهری و کشاورزی به سمت تختجمشید ایجاد شده است.
ماجرای شهرک مهدیه چه بود؟
البته مناقشه بر سر توسعه مرودشت و حریم تختجمشید موضوع تازهای نیست.
حدود ۳۰ سال پیش، شهرکی به نام مهدیه به محدوده مرودشت اضافه شد. این شهرک در مجموع حدود ۱۰۰ هکتار وسعت داشت؛ ۴۰ هکتار مربوط به خود شهرک و حدود ۶۰ هکتار مربوط به محوطههای اطراف آن بود که وارد حریم درجه دو تختجمشید شد.
پس از سال ۱۳۹۰، این ۱۰۰ هکتار در حریم درجه دو فریز شد و محوطههای اطراف و زمینهای خالی نیز در وضعیت تثبیتشده قرار گرفتند. به این ترتیب، کاربری جدید، فعالیت جدید یا پلاک جدیدی به این محدوده اضافه نشد.
حتی در صورت مطرح شدن تغییر کاربری برخی از این فضاها، گفته شده است که کاربری باید در چارچوبهایی مانند گردشگری، شهری یا فرهنگی باشد و در مواردی مانند ایجاد رستوران نیز تأیید شورای حریم ضرورت دارد.
همزمان، توسعه اصلی شهر مرودشت به سمت جنوب و غرب، یعنی در جهت ایستگاه راهآهن، مسکن مهر و پتروشیمی، هدایت شد و توسعه شهر به سمت شمال و شمال شرق، یعنی در جهت تختجمشید، ممنوع اعلام شد.
هدف از این سیاست، جلوگیری از نابودی احتمالی آثار مدفون هخامنشی، مخدوش شدن منظر فرهنگی و تاریخی منطقه و شکلگیری بناهایی با کاربریهای ناسازگار با چشمانداز تاریخی تختجمشید بود.
هشدار یونسکو درباره توسعه مرودشت
توسعه شهر مرودشت به سمت تختجمشید نیز پیش از این بهعنوان یکی از تهدیدهای بالقوه این اثر جهانی مطرح شده بود.
یونسکو در گزارش دورهای سال ۲۰۲۳، توسعه شهر مرودشت به سمت حریم تختجمشید، گسترش روستاهای جدید و ورود صنایع آلاینده را از جمله تهدیدهای بالقوه برای این محوطه عنوان کرد و از ایران خواست این تهدیدها را مدیریت کرده و مانع گسترش آنها شود.
در همان مقطع که نماینده مرودشت و شهرداری این شهر از الحاق ۹۶۱ هکتار به محدوده شهری سخن میگفتند، محمدجواد جعفری، مدیر وقت پایگاه تختجمشید، اعلام کرد نقشه منتشرشده از سوی نماینده مرودشت واقعی نیست و شهرک مهدیه همچنان در وضعیت فریز قرار دارد و توسعهای فراتر از خطوط سیاهرنگ مشخصشده روی نقشه اتفاق نخواهد افتاد.
اما بعدها مشخص شد محدودهای که در طرح توسعه و محدوده حریم شهری مرودشت پیشبینی شده، حتی خود تختجمشید را نیز دربرمیگیرد؛ موضوعی که دامنه آن را از بحث ۴۶۰ هکتار مورد اختلاف فراتر میبرد.
شورای حریم چه تصمیمی گرفت؟
در همان زمان، شورای فنی تختجمشید و شورای حریم تشکیل جلسه دادند. این شورا با حضور کارشناسان عالیرتبه میراث فرهنگی و مدیران شهری مرودشت، از جمله فرماندار، نماینده دادستان و دیگر مسئولان، موضوع را بررسی کرد.
نتیجه این جلسات، تصویب ممنوعیت هرگونه تعرض به حریم درجه دو، عرصه و محوطههای باستانی تختجمشید بود.
شورای حریم عملاً مرجع نهایی بررسی مداخلات در محدوده تختجمشید محسوب میشود. به همین دلیل، وزارت میراث فرهنگی و ادارهکل میراث فرهنگی استان نیز تأیید توسعه شهری مرودشت را متوقف کردند و خواستار بازنگری در مصوبهها و الحاقات شدند.
موضع اعلامشده این بود که هیچ تعدی به حریم درجه دو تختجمشید نباید صورت بگیرد.
استعفای مدیر پایگاه و ادعای فشار
اکنون اما محمدجواد جعفری، مدیر سابق پایگاه تختجمشید، میگوید تحت فشار قرار گرفته تا طرح مورد تأیید قرار گیرد و به همین دلیل از سمت خود کنارهگیری کرده است.
در مقابل، درباره عملکرد دوره مدیریتی او نیز انتقادهایی از سوی برخی باستانشناسان مطرح شده است. برخی معتقدند ممکن است تأییدهای اولیه در دوره مدیریت جعفری، ناخواسته زمینهای فراهم کرده باشد تا نماینده مرودشت و شهرداری بتوانند با استناد به آن، روند توسعه مورد نظر خود را پیش ببرند.
با این حال، این ادعاها و همچنین ادعای جعفری درباره فشار برای تأیید طرح، در حال حاضر بهطور مستقل قابل تأیید نیست.
آنچه در این میان روشن است، این است که الحاق حریم مرودشت و قرار گرفتن تختجمشید در محدوده الحاقی، برای نهایی شدن به تأیید وزیر میراث فرهنگی و وزیر راه و شهرسازی نیاز دارد و چنین تأییدی تاکنون از سوی این دو نهاد اعلام نشده است.
در نتیجه، در حال حاضر بحث الحاق را باید موضوعی در دست بررسی دانست، نه تصمیمی نهایی و اجراشده.
ماجرا فقط ۴۶۰ هکتار نیست
اهمیت این مناقشه در این است که موضوع صرفاً به چند صد هکتار زمین محدود نمیشود. در صورت قرار گرفتن بخشهایی از حریم درجه دو تختجمشید در مسیر توسعه شهری، نگرانی اصلی درباره منطقه باستانی فیروزی، بخشهای کاوشنشده شهر پارسه و محوطههایی مانند تل آجری است؛ مناطقی که بخشی از ارزش تاریخی و باستانشناختی آنها هنوز بهطور کامل شناخته نشده است.
از سوی دیگر، تجربه سالهای گذشته نشان داده است که توسعه شهری در نزدیکی یک محوطه باستانی، تنها به ساخت ساختمان محدود نمیشود و میتواند منظر فرهنگی، دسترسیها، زیرساختها، کاربری اراضی و حتی امکان پژوهشهای باستانشناسی آینده را تحت تأثیر قرار دهد.
در چنین شرایطی، تصمیم درباره محدوده توسعه شهری مرودشت، تنها یک موضوع شهری نیست؛ بلکه مستقیماً با نحوه حفاظت از یکی از مهمترین محوطههای میراث جهانی ایران ارتباط دارد.
وزارت میراث فرهنگی نیز بهخوبی از پیامدهای احتمالی هرگونه تغییر در حریم تختجمشید آگاه است. اگر مداخلات در حریم درجه دو به منطقه فیروزی و بخشهای کاوشنشده شهر پارسه برسد و محوطههایی مانند شماره ۵ و ۶، از جمله تل آجری، با تهدید مواجه شوند، این نگرانی وجود دارد که موضوع به سطح تعهدات ایران در قبال یونسکو برسد.
در چنین شرایطی، بسته به نوع و میزان مداخله و ارزیابی نهادهای مسئول، احتمال طرح هشدارهای جدی از سوی یونسکو و حتی بررسی وضعیت تختجمشید در چارچوب میراث جهانی مطرح خواهد شد؛ سناریویی که اهمیت تصمیمگیری درباره توسعه مرودشت و حریم تختجمشید را دوچندان میکند.
ویدئوهای دیدنی دیگر در کانال های آپارات و یوتیوب عصر ایران 👇👇👇 کانال 1 aparat.com/asriran کانال 2 youtube.com/@asriran_official/videos
لینک کوتاه: کپی لینک
مسعود بهنود: احتمالا نوروز امسال به ایران بازمیگردم رویارویی دیدنی گرگهای اتیوپیایی با گورکن عسلخوار دستمزد جمشید هاشمپور برای بازی در فیلم «عقابها» چقدر بود؟ تشویق پرشور رسول خادم در کنسرتنمایش «سیاوش» دولت پزشکیان تن به بزرگترین آبروریزی فرهنگی ایران میدهد ؟ ببینید اوضاع در تختجمشید چقدر بد است ؟ عروس دریایی غولپیکر به بزرگی یک اتوبوس در سواحل ولز شهرزاد عبدالمجید از خیانت خواستگارش گفت؛ «عاشق دروغین، پول را به من ترجیح داد» عارف: از مردم عذرخواهی میکنیم؛ شرمندهایم که دخل و خرج مردم با هم نمیخواند iOS ۲۷ منتشر شد؛ تغییرات جدید آیفون را ببینید صبحانه کافهای با نان برگر؛ ساده و خوشمزه برای شروع روز بازگشت عمو پورنگ به تلویزیون با سریال «اکسیر» شقایق دهقان درباره مهراب قاسمخانی: از او یک پسر دارم و چند سال است جدا شدهایم خاطره جمشید هاشمپور از بازی در فیلم «نیش» بازی شطرنج یحیی گلمحمدی با دستیارش پیش از نشست خبری دهوک دونالد ترامپ: هر زمان که بخواهیم میتوانیم با ایران توافق کنیم