ازجسورانه ترین و ساختارشکنانه ترین نمونه های معماری بروتالیسم در نیمه دوم قرن بیستم (+تصاویر)

عصر ایران - در میان تپه های سرسبز و آرام پارک تحقیقاتی ترای انگل در کارولینای شمالی، سال ها بنایی خودنمایی می کرد که بیشتر به یک صخره تراش خورده معلق یا دژ فضایی فیلم های علمی-تخیلی شباهت داشت تا یک مجتمع اداری و تحقیقاتی. ساختمان الیون-هیچینگز (Elion-Hitchings Building)، که در اصل با نام مرکز اداری و پژوهشی «باروز ولکام» (Burroughs Wellcome) شناخته می شد، یکی ازجسورانه ترین و ساختارشکنانه ترین نمونه های معماری بروتالیسم در نیمه دوم قرن بیستم بود؛ بنایی که سرانجام در میان بهت معماران و علاقه مندان به میراث مدرنیستی، زیر ضربات بولدوزرها از هم پاشید.

رویای ذوزنقه ای پل رودولف

در سال 1969، هنگامی که مدیران شرکت داروسازی باروز ولکام تصمیم گرفتند مقر اصلی خود را از نیویورک به کارولینای شمالی منتقل کنند، پروژه ای جسورانه را به پل رودولف (Paul Rudolph)، رئیس وقت دانشکده معماری ییل و از جنجالی ترین چهره های بروتالیسم آمریکا، واگذار کردند.

رودولف ساختمانی می خواست که از تقارن های خشک و جعبه های شیشه ای یکنواخت عصر خود فاصله بگیرد. او سازه را بر پایه یک فریم فولادی ذوزنقه ای با ستون های مایل و زاویه 22.5 درجه بنا کرد. کل بنا از الگوی فرمی ای-فریم (A-Frame) پیروی می کرد که در آن طبقات پایین تر، پایه ای پهن برای طبقات باریک تر بالاتر می ساختند. نمای بتنی با بافت زبر و ماژول های شش ضلعی پیوسته، حس یک ساختار صخره ای ارگانیک را تداعی می کرد که مستقیما از دل شیب تپه ها بیرون زده است.

هندسه پویا و تفکر ارگانیک

رویکرد رودولف تنها یک خودنمایی فرمی نبود، بلکه پاسخی علمی به عملکرد بنا محسوب می شد. پلان S-شکل ساختمان حول دو حیاط مرکزی می پیچید و امکان گسترش ارگانیک را فراهم می کرد. ایده رودولف این بود که اگر شرکت در آینده به آزمایشگاه ها یا دفاتر بیشتری نیاز پیدا کرد، بخش های شش ضلعی جدید بتوانند بدون برهم زدن هارمونی کلی، مانند سلول های یک بافت زنده به بنا اضافه شوند.

مشخصات کلیدی معماری بنا:

مساحت: نزدیک به 28 هزار متر مربع در پنج سطح اصلی.

ساختار هندسی: زوایای 22.5 درجه مایل و ماژول های شش ضلعی لانه زنبوری.

ارتباط با طبیعت: تراس های پله ای و پنجره های نواری زاویه دار که نور طبیعی را به عمق فضاهای داخلی می کشاندند.

فضای داخلی: سردرها و راهروهای حماسی با ارتفاع زیاد که تلفیقی از بتن نمایان و چوب گرم بودند.

خانه برندگان جایزه نوبل

این ساختمان در سال 1972 به بهره برداری رسید و خیلی زود به قلب کشفیات بزرگ دارویی تبدیل شد. در همین آزمایشگاه ها بود که داروی معروف AZT (نخستین درمان تاییدشده برای ایدز) و همچنین داروهای ضد ویروسی و سرکوب کننده ایمنی حیاتی توسعه یافتند.

در سال 1988، دو دانشمند برجسته این مرکز، گرترود الیون (Gertrude Elion) و جورج هیچینگز (George Hitchings)، به خاطر کشف اصول کلیدی در درمان های دارویی موفق به دریافت جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی شدند. به پاس این افتخار تاریخی، نام مجتمع رسما به «ساختمان الیون-هیچینگز» تغییر یافت.

معماری خاص بنا چنان حس و حال آینده نگرانه ای داشت که در سال 1983، داگلاس ترامبل، کارگردان برجسته جلوه های ویژه، این ساختمان را به عنوان لوکیشن اصلی فیلم علمی-تخیلی «طوفان فکری» (Brainstorm) با بازی کریستوفر واکن انتخاب کرد.

چالش های نگهداری و آغاز فرسایش

با وجود عظمت معماری، ساختارهای بروتالیستی پیچیده همواره با چالش های نگهداری روبه رو هستند. زوایای مایل سقف، عایق کاری های دشوار و پنجره های خاص، هزینه های مرمت و نگهداری بنا را به شدت افزایش داده بود. با ادغام های پیاپی شرکتی و تشکیل مجموعه GlaxoWellcome، این ساختمان تدریجا خالی از سکنه شد و در سال 2012 به شرکت United Therapeutics فروخته شد.

مالک جدید که به دنبال فضاهای اداری مدرن و کم مصرف بود، ساختمان را فرسوده و غیرعملیاتی می دانست. در سال 2014 بخش های زیادی از پیوست های پشتی بنا تخریب شد، اما بدنه اصلی هنوز استوار باقی مانده بود.

پایان تلخ یک نماد معماری

با وجود تلاش های گسترده نهادهای حفظ میراث معماری، بنیاد پل رودولف و طومارهای بین المللی که توسط معماران برجسته امضا شده بود، مجوز تخریب کامل بنا صادر شد. سرانجام در ژانویه 2021، بولدوزرها مجتمع الیون-هیچینگز را به طور کامل با خاک یکسان کردند.

تخریب این بنا به عنوان یکی از غم انگیزترین نمونه های نابودی میراث مدرنیستی در قرن بیست عنوان می شود؛ یادآوری تلخی از این که چگونه شاهکارهای معماری مفهومی، در برابر فشار توسعه های تجاری و عدم درک ارزش های تاریخی، بی دفاع می مانند.

تنظیم و ترجمه: محمدمهدی حیدرپور

کلاهخود گرگ اتروسکی؛ شاهکاری که برای جنگ ساخته نشد! (+تصاویر)

بیشتر بخوانید:

معماری بروتالیسم در آفریقا؛ چگونه بتن و هنر هویت تازه ای به یک قاره بخشیدند؟ (+تصاویر)

تماشاخانه

خلبانان ایرانی در اسارت / ببینید روایت‌ها چه می‌گویند؟

خجو؛ زنی میان دو دریا، دور از خانه / روایت یک زن صیاد از جنگ جنوب : «این دریا با آن دریا فرق دارد»

فیلم های دیگر