انریک میرالس؛ معمار بزرگی که در 45 سالگی از ادامه مسیر بازماند (+تصاویر)

انریک میرالس، معمار برجسته اسپانیایی، تنها 45 سال زندگی کرد؛ اما در همین فرصت کوتاه، با طراحی های تجربی، کلاژها و ساختمان های متفاوتش اثری ماندگار بر معماری معاصر گذاشت.

عصر ایران- انریک میرالس، معمار برجسته اسپانیایی، معماری را با شدتی کم نظیر دنبال می کرد؛ از طراحی و ترسیم گرفته تا بریدن کاغذها، ساخت ماکت و بازسازی مداوم ایده ها. میرالس که سال 1955 در بارسلونا متولد شد، در طول زندگی حرفه ای خود زبانی معماری شکل داد که به تدریج از کاتالونیا فراتر رفت و نام او را به یکی از چهره های مهم معماری معاصر اسپانیا تبدیل کرد.

میرالس معماری را جدا از زندگی شخصی خود نمی دید. او در بخش مهمی از دوران حرفه ای خود در کنار کارمه پینوس، معمار اسپانیایی، زندگی و کار کرد و این همکاری به شکل گیری برخی از مهم ترین پروژه های سال های ابتدایی فعالیت حرفه ای او انجامید. بعدها نیز همکاری و زندگی مشترک او با بندتا تاگلیابوئه فصل تازه ای در مسیر حرفه ای اش ایجاد کرد و در نهایت به شکل گیری دفتر معماری EMBT انجامید.

یکی از مهم ترین نقاط عطف کار میرالس و پینوس، گورستان ایگوالادا در کاتالونیا بود. این دو معمار در سال 1983 در مسابقه طراحی این پروژه برنده شدند و نتیجه، یکی از شناخته شده ترین آثار معماری میرالس بود. در این پروژه، معماری به جای آنکه صرفا روی زمین قرار بگیرد، در دل زمین فرو می رود. بتن خام، سایه ها، مسیرهای شکسته و حضور آسمان، فضایی متفاوت برای یک گورستان ایجاد می کنند؛ فضایی که مرز میان معماری و چشم انداز را تا حد زیادی از بین می برد.

میرالس و پینوس بعدها در پروژه های مرتبط با بازی های المپیک 1992 بارسلونا نیز به سراغ رابطه معماری و landscape رفتند و یک زمین تیراندازی با کمان را به فضایی معماری تبدیل کردند که با چشم انداز طبیعی اطراف پیوند داشت.

در آثار شخصی میرالس نیز همین رویکرد تجربی دیده می شد. خانه کاسا مرکادرس در بارسلونا نمونه ای از شیوه خاص او در اندیشیدن به معماری بود؛ جایی که طراحی با کلاژ، بریدن و کنار هم قرار دادن قطعات و بازسازی مداوم ایده ها شکل می گرفت. برای میرالس، طراحی صرفا مرحله ای پیش از ساخت ساختمان نبود، بلکه خود بخشی از فرایند اندیشیدن به معماری محسوب می شد.

در ادامه زندگی حرفه ای، همکاری میرالس با بندتا تاگلیابوئه فصل تازه ای را رقم زد. این همکاری که بعدها با نام EMBT شناخته شد، دامنه فعالیت های معماری او را به پروژه هایی در مقیاس و جغرافیای گسترده تر رساند. با این حال، حتی در پروژه های کوچک تر، مانند خانه لا کلوتا، همان وسواس فنی و هنری همیشگی او دیده می شد؛ معماری برای میرالس در هر مقیاسی فرصتی برای آزمودن فرم، ماده، ساختار و رابطه ساختمان با محیط بود.

یکی دیگر از پروژه های مهم سال های پایانی فعالیت او، بازار و محله سانتا کاترینا در قلب بارسلونا بود. این پروژه که میرالس و تاگلیابوئه از سال 1997 روی آن کار کردند، بعدها به یکی از نشانه های معماری معاصر بارسلونا تبدیل شد. سقف موج دار و رنگارنگ بازار، در کنار سازماندهی تازه فضای عمومی اطراف آن، نمونه ای از رویکرد میرالس به معماری شهری بود؛ رویکردی که به جای تحمیل یک حجم مستقل، تلاش می کرد ساختمان را با تاریخ، بافت و زندگی روزمره شهر پیوند دهد.

میرالس در سال 2000 و در 45 سالگی بر اثر تومور مغزی درگذشت و فرصت ادامه بسیاری از ایده ها و پروژه های خود را از دست داد. با این حال، آرشیو گسترده ای که از او باقی مانده، تصویری روشن از ذهن معماری را نشان می دهد که به ندرت یک ایده را پایان یافته تلقی می کرد.

ترسیم ها، کلاژها، ماکت ها و طرح های متعدد میرالس نشان می دهند که برای او معماری بیش از آنکه محصول نهایی یک ساختمان باشد، فرایندی دائمی از جست وجو، تغییر و بازاندیشی بود. میراث او امروز نه تنها در ساختمان هایی که ساخته است، بلکه در همین ردپای خلاقانه و بی قرار باقی مانده است.