عصر ایران ؛ بنفشه پورناجی ــ دکتر موید علویان، فوقتخصص بیماریهای گوارش و کبد، معتقد است درمان چاقی دو مسیر دارد؛ یا با «زبان خوش» و یا با «زبان کتک». به گفته او، زبان خوش یعنی اصلاح تغذیه و افزایش فعالیت بدنی و زبان کتک، استفاده از روشهای درمانی مانند آمپولهای لاغری، بوتاکس معده یا جراحیهای چاقی است. او میگوید اگر فرد با اصلاح سبک زندگی نتواند وزن خود را کاهش دهد، پزشک ناچار است با انتخاب داروی مناسب و تجویز آمپولهای لاغری، آن هم تحت نظر پزشک، برای درمان چاقی مداخله کند.
چاقی امروز به یکی از مهمترین اپیدمیهای غیرواگیر جهان تبدیل شده است. میلیونها نفر با این مشکل دستوپنجه نرم میکنند و هر سال شمار زیادی از مرگومیرها، بهطور مستقیم یا غیرمستقیم، به عوارض ناشی از آن مربوط میشود. به همین دلیل، بسیاری از متخصصان چاقی را دیگر یک مشکل فردی نمیدانند، بلکه آن را بحرانی جدی برای سلامت عمومی تلقی میکنند.
دکتر موید علویان، رئیس انجمن مطالعات کبدی ایران، میگوید جامعه از مرحله بحران عبور کرده و اکنون با اپیدمی چاقی روبهرو است. به اعتقاد او، همانطور که در زمان شیوع بیماریهای واگیردار همه نهادها برای آگاهیبخشی وارد عمل میشوند، درباره چاقی نیز رسانهها، مدارس، دانشگاهها، نظام سلامت و حتی تریبونهای عمومی باید نقش فعالی در آموزش و پیشگیری ایفا کنند.
مبارزه با چاقی همواره نبردی دشوار و فرسایشی بوده است. تغییر سبک زندگی، کاهش فعالیت بدنی و افزایش مصرف غذاهای پرکالری باعث شده افراد بیشتری به اضافهوزن و چاقی مبتلا شوند. در چنین شرایطی، پس از کاهش استقبال از قرصهای لاغری، آمپولهای لاغری به یکی از محبوبترین روشهای درمانی تبدیل شدهاند.
به گفته دکتر علویان، افراد چاق معمولاً دیرتر احساس سیری میکنند، زیرا هورمونهایی که پیام سیری را به مغز منتقل میکنند، عملکرد مناسبی ندارند. در نتیجه، فرد به غذا خوردن ادامه میدهد. آمپولهای لاغری با تقویت این مسیر، باعث میشوند پیام سیری زودتر به مغز برسد، تخلیه معده کندتر انجام شود و فرد با مقدار غذای کمتری احساس سیری کند.
ادامه یافتن این چرخه، علاوه بر افزایش وزن، خطر ابتلا به بیماریهایی مانند دیابت، فشار خون، بیماریهای قلبی و عروقی و کبد چرب را نیز افزایش میدهد. به همین دلیل، پزشکان معتقدند چاقی باید درمان شود؛ چه با اصلاح سبک زندگی و چه، در صورت نیاز، با مداخلات پزشکی.
در ارزیابی بیماران، نخست علت افزایش وزن بررسی میشود. برخی افراد پس از ازدواج، به دلیل تغییر الگوی غذایی، دچار اضافهوزن میشوند. برخی دیگر پس از بیکاری، کاهش فعالیت یا دوران تعطیلات وزن اضافه میکنند. عوامل ژنتیکی، استرس و بارداری نیز از دیگر دلایل مهم چاقی هستند. به گفته دکتر علویان، بسیاری از زنان پس از زایمان، به دلیل تغذیه پرکالری و مصرف مواد غذایی مقوی، دچار افزایش وزن قابلتوجهی میشوند.
مطالعات انجامشده نشان میدهد در بیمارانی که به کبد چرب یا فیبروز کبد مبتلا هستند، مداخله درمانی برای کاهش وزن ضرورتی جدی دارد.
آمپولهای لاغری یکی از جدیدترین روشهای درمان چاقی به شمار میروند و طی سالهای اخیر افراد زیادی از آنها نتیجه گرفتهاند. با این حال، دکتر علویان تأکید میکند که این داروها تنها در صورتی مؤثر و ایمن هستند که با تجویز پزشک و در کنار برنامه غذایی مناسب استفاده شوند. به گفته او، بسیاری از بیماران میتوانند طی شش ماه، بین ۱۵ تا ۲۰ کیلوگرم وزن کم کنند.
نسل جدید این داروها معمولاً بهصورت هفتگی تزریق میشوند. درمان با دوز پایین آغاز میشود و بهتدریج افزایش مییابد تا میزان تحمل بیمار و احتمال بروز عوارض ارزیابی شود. به گفته پزشکان، این فرایند نیازمند مدیریت دقیق و نظارت مستمر است.
البته آمپولهای لاغری بدون عارضه نیستند. مشکلات گوارشی و برخی عوارض مرتبط با تیروئید از جمله مواردی هستند که ممکن است در برخی بیماران دیده شوند. هرچند پزشکان میگویند این عوارض، در صورت مصرف صحیح دارو، معمولاً قابل کنترل هستند. اما مهمترین چالش، پس از قطع درمان آغاز میشود؛ زیرا بسیاری از افرادی که سبک زندگی خود را تغییر ندادهاند، دوباره به وزن اولیه بازمیگردند.
دکتر علویان تأکید میکند که آمپولهای لاغری درمان دائمی چاقی نیستند، بلکه ابزاری برای آغاز کاهش وزن محسوب میشوند. اگر بیمار پس از پایان درمان، تغذیه سالم و ورزش را ادامه دهد، احتمال بازگشت وزن بهشدت کاهش مییابد؛ اما در غیر این صورت، تقریباً همیشه وزن از دسترفته بازخواهد گشت.
به اعتقاد او، تصور اینکه آمپول بهتنهایی درمان چاقی است، اشتباه است. مدیریت چاقی مجموعهای از اقدامات را شامل میشود؛ از اصلاح عادات غذایی و درمان مشکلات روانشناختی گرفته تا افزایش فعالیت بدنی و ورزش متناسب با شرایط هر فرد.
یکی از چالشهای مهم این داروها، هزینه بالای آنهاست. هرچند نمونههای ایرانی نیز تولید شدهاند که قیمت بسیار کمتری نسبت به نمونههای خارجی دارند. دکتر علویان میگوید این داروها باید در زنجیره سرد نگهداری شوند و اگر در زمان حملونقل گرم شوند، اثربخشی خود را از دست میدهند. به گفته او، داروهای ایرانی گاه با حدود یکپنجم قیمت نمونههای خارجی در دسترس هستند.
او همچنین معتقد است صنعت بیوتکنولوژی ایران پیشرفت قابلتوجهی داشته و تولید این داروها یکی از دستاوردهای مهم این حوزه است.
با وجود همه موفقیتهای آمپولهای لاغری، پزشکان همچنان بر یک اصل تأکید دارند؛ هیچ درمانی جایگزین تغذیه سالم، فعالیت بدنی و اصلاح سبک زندگی نمیشود. اگر این تغییرات از همان ابتدا جدی گرفته شوند، بسیاری از افراد هرگز به درمانهای دارویی یا مداخلات پزشکی نیاز پیدا نخواهند کرد.