خزان عشق؛ جواد بدیع‌زاده (+صدا)

عصر ایران ؛ علی نجومی ــ این بار به زندگی و آثار جواد بدیع‌زاده، از چهره‌های برجسته موسیقی سنتی ایران، می‌پردازیم؛ هنرمندی با صدایی گرم و پرطنین که برای بسیاری از علاقه‌مندان این موسیقی، یادآور خاطره‌ای ماندگار است. او در سال ۱۲۸۱ خورشیدی در محله پاچنار تهران به دنیا آمد. پدرش، سیدرضا بدیع کاشانی، از روحانیون آزادی‌خواه دوران مشروطه بود و نقش مهمی در آشنایی او با موسیقی ایفا کرد. بدیع‌زاده از کودکی همراه پدر در مجالس وعظ و روضه‌خوانی حاضر می‌شد و از همان‌جا با شیوه‌های آوازی مذهبی آشنا شد. پدر که بر ردیف موسیقی ایرانی تسلط داشت، او را با فنون آواز مؤذنی، روضه‌خوانی و تعزیه آشنا کرد و زمینه را برای فراگیری گوشه‌ها و دستگاه‌های موسیقی ایرانی در او فراهم ساخت.

این پادکست را این‌جا بشنوید

از جمله آثار شاخص او می‌توان به تصنیف «خزان عشق» با شعری از رهی معیری و آهنگی از خود بدیع‌زاده اشاره کرد. همچنین تصنیف «عشق رخت» با آهنگی از عبدالحسین شهنازی و شعری از خاوری، و «جلوه گل» با آهنگ شهنازی و شعر نورالله همایون از دیگر آثار او هستند. قطعه مشهور «گل پونه نعنا پونه» نیز با آهنگی از اسماعیل مهرتاش و شعری از غلامرضا روحانی، از آثار پرشنونده او به شمار می‌آید.

بدیع‌زاده تحصیلات ابتدایی را در مدرسه تدین و دوره متوسطه را در مدارس آلیانس فرانسویان و دارالفنون گذراند. پس از پایان تحصیلات، مدتی به‌عنوان مترجم زبان فرانسه و منشی در تجارتخانه‌ها فعالیت کرد تا اینکه در سال ۱۳۰۴ به استخدام مجلس شورای ملی درآمد.

در همان سال‌ها، کمپانی«هیز مَسترز وُیس» برای ضبط آثار هنرمندان ایرانی به ایران آمد. نماینده این شرکت با شنیدن صدای بدیع‌زاده، او را متقاعد کرد تا آثارش را بر روی صفحات گرامافون ضبط کند؛ اتفاقی که نقش مهمی در ماندگاری صدای او داشت.

از دیگر آثار او می‌توان به «مرغ بی‌آشیان» با آهنگی از عبدالحسین شهنازی و شعر نورالله همایون، و «خراباتی» با آهنگ خود بدیع‌زاده و شعر کفاش خراسانی اشاره کرد. تصنیف «ماشین مشدی ممدلی» نیز با آهنگی از اسماعیل مهرتاش و شعری از محمودرضا روحانی، از آثار شناخته‌شده و مردمی اوست.

یکی از ویژگی‌های برجسته بدیع‌زاده، اجرای غزل‌های کوچه‌باغی با لهجه تهرانی بود؛ سبکی که در میان لوطی‌ها و داش‌مشدی‌های جنوب تهران رواج داشت و بعدها به «بیات تهران» یا «بیات ری» معروف شد. او نخستین هنرمندی بود که این شیوه را به‌صورت رسمی وارد عرصه موسیقی کرد.

آهنگ‌های جواد بدیع‌زاده که در این گزارش به آنها اشاره شده است را می‌توانید به طور کامل در این لینک بشنوید

با تأسیس رادیو در سال ۱۳۱۹، بدیع‌زاده به ارکستر رادیو پیوست و در کنار هنرمندانی چون حسین تهرانی، مرتضی نی‌داوود، حبیب سماعی و ابوالحسن صبا به فعالیت پرداخت و آثار ماندگاری خلق کرد. او سال‌ها عضو شورای شعر و موسیقی رادیو تهران بود.

از دیگر تصنیف‌های او می‌توان به «پروانه و شمع» و «سبو و ساز» اشاره کرد که هر دو با آهنگسازی خود او و شعر نورالله همایون ساخته شده‌اند.

سرانجام، جواد بدیع‌زاده در دی‌ماه ۱۳۵۸ در ۷۸ سالگی بر اثر سکته مغزی و کهولت سن در تهران درگذشت و در بهشت زهرا به خاک سپرده شد. از میان آثار ماندگار او، تصنیف «بوسه شیرین» با آهنگسازی خودش و شعری از رهی معیری، همچنان در حافظه موسیقی ایرانی جایگاهی ویژه دارد.

به استحضار همراهان فرهیخته عصر ایران می رسانیم به دلیل محدودیت های اینترنت در ایران ، تا عادی شدن وضعیت ، ویدئوها در خارج کشور قابل مشاهده نیستند.
پوزش ما را بپذیرید؛ قدرتان را می دانیم.
به امید روزهای خوب برای ایران عزیزمان.

یورگن هابرماس؛ فیلسوفِ «گفت‌وگو»

بیشتر بخوانید:

اون وقتا دیوونه ام بودی؛ نادر گلچین (+صدا)

ویگن ؛ گلنسا جونم کارا بهتر می شه! (+صدا)

محمد نوری؛ خورشید طلایی موسیقی ایران (+صدا)

۱۰ اثر زیبا و ماندگار از «فرهاد» (همین الان بشنوید) (+صدا)

تماشاخانه

پارتیا، افسانه «آن‌شیگائو»؛ سفر شاهزاده ایرانی به چین / سوغات او یک دین بود

ساعت ۸:۱۵ ششم اوت ؛ هیروشیما / وقتی شهر در دیگ قیر می‌جوشید

فیلم های دیگر