مهمترین سند جهان باستان درباره داریوش و ۹ محکوم به مرگ چه می‌گوید؟

کتیبه بیستون از نظر زبانی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. داریوش برای نخستین‌بار فارسی باستان را به عنوان زبان نوشتاری رسمی به کار برد و آن را در کنار ایلامی و اکدی ثبت کرد.

عصر ایران ؛ حسن ظهوری ــ اکنون در برابر کتیبه بزرگ داریوش در بیستون ایستاده‌ایم؛ اثری که به خط میخی و به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و اکدی (بابلی نو) نوشته شده است. این کتیبه که بر دامنه کوه بیستون در کرمانشاه حجاری شده، یکی از مهم‌ترین اسناد تاریخی دوره هخامنشی به شمار می‌رود.

در نقش برجسته این کتیبه، داریوش یکم در حالی تصویر شده که پای خود را بر سینه گئومات مغ گذاشته و در برابر او صفی از اسیران ایستاده‌اند؛ مردانی که دست‌ها و گردن‌هایشان با طناب بسته شده است. آخرین نفر در این صف، سکونخا، شاه سکاهاست که پس از سرکوب شورش خود به اسارت درآمد. تمامی این افراد به اتهام قیام علیه داریوش کشته شدند.

ماجرا به سال‌های آغازین پادشاهی داریوش بازمی‌گردد؛ زمانی که پس از مرگ کمبوجیه، خبر به تخت نشستن بردیا منتشر شد. بردیا دومین فرزند کوروش بزرگ بود. کمبوجیه که برای لشکرکشی به مصر رفته بود، پیش از مرگ اعلام کرده بود فردی که خود را بردیا معرفی می‌کند، برادر واقعی او نیست؛ چرا که به گفته او، بردیا پیش‌تر کشته شده بود. داریوش بعدها مدعی شد فردی که بر تخت نشسته بود، گئومات مغ بوده است.

به گفته داریوش، او به همراه هفت تن از بزرگان پارسی گئومات را کشت و تاج‌وتخت را به دست گرفت. صحنه مرگ گئومات نیز در نقش برجسته بیستون ثبت شده است. داریوش در متن کتیبه، خود را «شاه شاهان، شاه در پارس و ماد، پسر ویشتاسب» معرفی می‌کند و نسب خود را تا هخامنش می‌رساند؛ تلاشی برای تثبیت مشروعیت سلطنتش، زیرا او از شاخه اصلی جانشینان کوروش نبود.

کتیبه بیستون شرح رویدادهای نخستین سال‌های حکومت داریوش و سرکوب شورش‌های گسترده در سراسر امپراتوری است. در این نقش برجسته، اهورامزدا در بالای صحنه دیده می‌شود و داریوش دست راست خود را به نشانه احترام به سوی او دراز کرده است. پشت سر شاه دو کماندار ایستاده‌اند و روبه‌رویش، به جز گئومات، نه شورشی دیگر قرار دارند که هر یک نماینده ساتراپی یا ایالتی هستند که علیه او قیام کرده بودند.

در میان این افراد، آثرین، یاغی شوش، ندئیت‌بئیر، مدعی سلطنت در بابل، مرتیه، فرورتیش در ماد، چی‌ثن‌تخمَه، وه‌یزدات در پارس، آرخا در بابل و فرادا در مرو دیده می‌شوند. بیشتر آنان پس از شکست در نبرد یا با تحویل داده شدن از سوی بزرگان مناطق خود، به فرمان داریوش اعدام شدند.

داریوش که در حدود ۲۷ سالگی به پادشاهی رسید، نزدیک به یک‌سال‌ونیم با شورش‌های گسترده در پارس، ماد، ارمنستان، آشور، مصر و دیگر نواحی درگیر بود. او با اعزام فرماندهان خود و حضور مستقیم در برخی جبهه‌ها، این قیام‌ها را سرکوب کرد و سپس دستور داد شرح این رویدادها بر کوه بیستون حک شود.

کتیبه بیستون از نظر زبانی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. داریوش برای نخستین‌بار فارسی باستان را به عنوان زبان نوشتاری رسمی به کار برد و آن را در کنار ایلامی و اکدی ثبت کرد. گفته می‌شود خط و شیوه نگارش این کتیبه از زیباترین نمونه‌های برجای‌مانده از دوره هخامنشی است.

پس از سرکوب سکونخا، شاه سکاها، تصویر او نیز به نقش افزوده شد و برای این کار بخشی از متن ایلامی تخریب و دوباره‌نویسی شد. این موضوع نشان می‌دهد کتیبه در چند مرحله تکمیل شده است.

بیستون در دوره‌های بعد نیز مرمت شده است؛ از جمله بخش‌هایی از چهره و کمان داریوش. شیوه مرمت این اثر سنگی همچنان از نمونه‌های قابل توجه در تاریخ حفاظت آثار باستانی محسوب می‌شود.

امروز کتیبه بیستون به عنوان یکی از مهم‌ترین اسناد تصویری و نوشتاری جهان باستان شناخته می‌شود و در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است؛ سندی تاریخی که روایت رسمی به قدرت رسیدن داریوش و تثبیت حکومت او را برای آیندگان حفظ کرده است.

فیلم مربوط به این گزارش را در همین صفحه ببینید که به طور مفصل درباره کتیبه و چگونگی مغلوب شدن شورشیان توضیح داده شده است.

ویدئوهای دیدنی دیگر در کانال های آپارات و یوتیوب عصر ایران 👇👇👇 کانال 1 aparat.com/asriran کانال 2 youtube.com/@asriran_official/videos

بیشتر بخوانید:

اشراف‌زاده ساسانی ؛ مومیایی ایرانی / دفن شده در نمک پس از ۱۸۰۰ سال

یادگاری تلخ پویا و نادیا برای تخت جمشید / مشکل فقط یادگاری‌نویسی نیست

۵ شهر افسانه‌ای هخامنشی که هنوز هم زنده هستند

تماشاخانه