عصر ایران؛ مجله تصویری سلاح - گزارش جدیدی از یک اندیشکده تاسیس شده توسط اریک اشمیت، مدیرعامل سابق گوگل، ابعاد نگران کننده وابستگی صنایع دفاعی آمریکا به چین برای تامین مواد معدنی حیاتی و عناصر خاکی کمیاب را بررسی کرده است. این گزارش همچنین مشخص می کند در صورت فروپاشی این رابطه شکننده در زنجیره تامین، کدام سامانه های تسلیحاتی بیشترین آسیب را خواهند دید.
این گزارش توسط پروژه مطالعات رقابتی ویژه (Special Competitive Studies Project) تهیه شده و از اطلاعات مبتنی بر هوش مصنوعی شرکت اکسیجر (Exiger)، فعال در حوزه فناوری زنجیره تامین، برای ارزیابی وابستگی صنایع دفاعی به مواد معدنی حیاتی استفاده می کند. در این بررسی، تعداد قطعات منحصر به فرد شناسایی شده با شماره شناسایی اقلام ملی (NIIN) که حاوی مواد معدنی حیاتی مانند آنتیموان، گالیم، ژرمانیوم و تنگستن هستند، مورد ارزیابی قرار گرفته است.

شرکت اکسیجر با بررسی نزدیک به 9 میلیون قطعه و 3000 سامانه تسلیحاتی ارتش آمریکا، بیش از 28 هزار قطعه منحصر به فرد را در 1400 سامانه تسلیحاتی شناسایی کرده که حاوی همین چهار عنصر معدنی هستند. تمرکز بر این قطعات به ویژه از آن جهت اهمیت دارد که یک بحران احتمالی در کوتاه مدت پیش روی آمریکا قرار دارد؛ تعلیق محدودیت های صادراتی چین قرار است در ماه نوامبر به پایان برسد و کنترل های صادراتی این کشور دوباره اجرایی شوند.
بر اساس این گزارش، اختلال در برنامه تحویل تسلیحات، آمادگی عملیاتی و فعالیت های پشتیبانی و نگهداری تجهیزات نظامی، کاملا محتمل است. با این وجود، به گفته کیت کانکلین، مدیر ارشد راهبرد و امور جهانی شرکت اکسیجر، این بحران از همین حالا آغاز شده است.
او در مصاحبه با تی دبلیو زد به ژاپن اشاره کرد که پس از محدود شدن عرضه برخی عناصر خاکی کمیاب از سوی چین به میزان بیش از 80 درصد در اوایل سال جاری، با خطر توقف فعالیت های تولیدی مواجه شده است.
کانکلین گفت: "هیچ تردیدی وجود ندارد که همین حالا برای بسیاری از شرکت هایی که تلاش می کنند مجوزهای لازم را از چین دریافت کنند اما موفق به گرفتن آن نمی شوند، یک بحران وجود دارد. بنابراین تولید فعلی با خطر واقعی مواجه است. وقتی به وضعیت خودمان و افزایش ظرفیت تولید فکر می کنم، چه در حوزه صنعت پهپادها و چه در تلاش برای افزایش ظرفیت تولید موشک های رهگیر به سالانه 1000، 2000 یا 3000 فروند، این ها گلوگاه های واقعی هستند که در حال حاضر بر توانایی ما برای تحویل این تجهیزات به نیروهای نظامی تاثیر می گذارند."

بر اساس داده های این گزارش، یکی از سامانه های تسلیحاتی که بیشترین خطر اختلال در زنجیره تامین و تولید را دارد، زیردریایی کلاس ویرجینیا است. هر فروند از این زیردریایی ها به بیش از 300 قطعه منحصر به فرد حاوی چهار ماده معدنی مورد بررسی نیاز دارد که 190 قطعه از آن ها به ژرمانیوم وابسته هستند.
ژرمانیوم در تجهیزات اپتیکی، سامانه های دید در شب، تجهیزات الکترواپتیکی و فروسرخ و کاربردهای دیگر استفاده می شود و به عنوان محصول جانبی استخراج سنگ معدن روی به دست می آید. در ماه ژانویه، پنتاگون از سرمایه گذاری 18 میلیون دلاری در تنها تاسیسات تولید ژرمانیوم آمریکا در سنت جورج، ایالت یوتا، خبر داد. هدف از این سرمایه گذاری، افزایش ظرفیت پالایش این مجموعه به میزان هفت برابر و رساندن آن به بیش از 20 تن در سال، تا موعدی که هنوز مشخص نشده، اعلام شده است.
چین حدود 68 درصد از ژرمانیوم پالایش شده جهان را در اختیار دارد. تسلط این کشور بر گالیم، که در نیمه رساناها، سلول های خورشیدی و به ویژه رادارهای پیشرفته استفاده می شود، بسیار بیشتر است و سهم آن از تولید این ماده به 99 درصد می رسد. هر زیردریایی کلاس ویرجینیا به 50 قطعه منحصر به فرد حاوی گالیم نیاز دارد.
چین همچنین حدود نیمی از تولید جهانی آنتیموان را در اختیار دارد؛ ماده ای که برای سخت سازی مهمات و ساخت تجهیزات اپتیکی و الکترونیکی استفاده می شود. این کشور تا 80 درصد عرضه جهانی تنگستن را نیز کنترل می کند؛ فلزی که در ساخت ابزارها، کلاهک های جنگی و قطعات مقاوم در برابر حرارت کاربرد دارد.
اگرچه گزارش میزان این عناصر را بر اساس وزن قطعات تفکیک نمی کند، اما نیاز زیردریایی های کلاس ویرجینیا به عناصر خاکی کمیاب از نظر جرم نیز قابل توجه است. هر فروند از این زیردریایی به حدود 4173 کیلوگرم از این عناصر نیاز دارد، در حالی که یک جنگنده اف-35 به حدود 408 کیلوگرم نیازمند است.

زیردریایی کلاس ویرجینیا تنها زیردریایی تهاجمی هسته ای سریع آمریکا است که هم اکنون در خط تولید قرار دارد و از سال 2004 وارد خدمت شده است. در حال حاضر 23 فروند از این زیردریایی های حیاتی عملیاتی هستند که تقریبا نیمی از کل تعداد برنامه ریزی شده این برنامه را تشکیل می دهند؛ سایر زیردریایی ها هنوز ساخته نشده اند.
اهمیت این موضوع در گزارش به این دلیل است که این زیردریایی در چندین بخش از زنجیره تامین با خطر اختلال مواجه است. یکی دیگر از نقاط آسیب پذیری آن، 1700 قطعه حیاتی برای ماموریت یا ایمنی است که به فرایندهای ریخته گری، آهنگری یا اکستروژن نیاز دارند. همان طور که گزارش توضیح می دهد، گلوگاه های زنجیره تامین در ظرفیت محدود ریخته گری فلزات، آهنگری و اکستروژن، برنامه های تولید را به تاخیر انداخته و خطرات جدی برای روند ساخت ایجاد کرده اند.
چین بار دیگر در این حوزه نقش مهمی دارد و حدود نیمی از تولید جهانی قطعات ریخته گری را به خود اختصاص داده است. این کشور در بسیاری از موارد، تنها گزینه موجود برای تولید قطعات ریخته گری بزرگ محسوب می شود. بر اساس یافته های این گزارش، بیش از نیمی از اقلام تامین مورد بررسی، یعنی نزدیک به 8000 قطعه حاوی فولاد ریخته گری شده، با زمان تحویل بیش از 36 هفته مواجه هستند. همچنین بیش از 9400 قطعه حاوی آلومینیوم اکسترود شده وجود دارد که حدود 47 درصد از این قطعات، زمان تحویل مشابهی بیش از 36 هفته دارند.
در این گزارش آمده است: «زیردریایی های کلاس ویرجینیا که پیش تر به دلیل وابستگی آمریکا به چین در تامین مواد معدنی حیاتی تهدید می شدند، ظاهرا با سه سال تاخیر در برنامه تولید نیز مواجه هستند؛ موضوعی که ممکن است بخشی از آن به کمبود ظرفیت داخلی برای ریخته گری قطعات بزرگ مربوط باشد.»
تحلیل برنامه های ساخت زیردریایی نیروی دریایی که اوایل سال جاری منتشر شد نیز نشان می دهد 10 فروند از 12 زیردریایی کلاس ویرجینیا که هم اکنون در حال ساخت هستند، با تاخیرهایی بین 36 تا 44 ماه مواجه شده اند.
نگران کننده تر اینکه، یک شبیه سازی جنگی اخیر نشان داده است آمریکا به دلیل کمبود ظرفیت ریخته گری و آهنگری، قادر نخواهد بود کشتی ها، هواپیماها و موشک های از دست رفته در نبرد را جایگزین کند. این مسئله در حالی مطرح می شود که پنتاگون در سال 2024 ابتکار 2 میلیارد دلاری برای احیای این صنعت آغاز کرده بود.
خطرات وابستگی به مواد معدنی کمیاب و مشکلات ریخته گری و آهنگری تنها به زیردریایی ها محدود نمی شود. گزارش نشان می دهد هواپیماها، از جمله برخی از جنگنده های اصلی و پرکاربرد آمریکا، نیز با خطرات قابل توجهی در تولید و حفظ آمادگی عملیاتی مواجه هستند.

بمب افکن بی-2 اسپیریت، که تا زمان ورود بی-21 ریدر به خدمت در مقطعی از سال آینده، تنها بمب افکن رادارگریز آمریکا با قابلیت حمل سلاح هسته ای محسوب می شود، به 782 قطعه حاوی چهار عنصر معدنی مورد بررسی در این گزارش نیاز دارد.
خانواده جنگنده های اف/ای-18 هورنت که توسط نیروی دریایی و تفنگداران دریایی آمریکا استفاده می شوند، از جمله نسخه جنگ الکترونیک گراولر نیروی دریایی، در میان سامانه های مورد بررسی بیشترین وابستگی را به قطعات فولادی ریخته گری شده دارند. این خانواده به 3800 قطعه مجزا نیاز دارد که با فرایند ریخته گری تولید می شوند. پس از آن، هواپیمای سوخت رسان کی سی-135 استراتوتانکر با 2570 قطعه در رتبه بعدی قرار دارد.
بر اساس این تحلیل، هر 10 سامانه ای که برای تولید به بیشترین تعداد قطعات ریخته گری فلزی نیاز دارند، هواپیما هستند. جنگنده های قدیمی هورنت و هواپیمای کی سی-135 دهه ها است که از خط تولید خارج شده اند، در حالی که تولید سوپر هورنت نیروی دریایی نیز قرار است در سال 2027 متوقف شود. بنابراین، هرگونه نیاز مستمر به قطعات ریخته گری برای این هواپیماها، عمدتا به تامین قطعات یدکی و تعمیرات مربوط خواهد بود.

هواپیماهای نظامی همچنین در میان سامانه های تسلیحاتی نیازمند آبکاری کادمیوم، بالاترین میزان نیاز را دارند. این فرایند برای مقاوم سازی قطعات هوافضا در برابر خوردگی استفاده می شود. در آمریکا، تعداد تامین کنندگان داخلی این فرایند به دلیل محدودیت های ایمنی تعیین شده توسط سازمان حفاظت محیط زیست در سال 2008 کاهش یافته است.
هر 10 سامانه تسلیحاتی که بیشترین تعداد قطعات آبکاری شده با کادمیوم را نیاز دارند، هواپیما هستند. کی سی-135 با 2780 قطعه منحصر به فرد در صدر این فهرست قرار دارد. هواپیمای ترابری سی-130 هرکولس، بمب افکن بی-52 استراتوفورترس و هواپیمای ترابری سنگین سی-5 گلکسی نیز هرکدام بیش از 2000 قطعه از این نوع دارند.

بمب افکن بی-52 که در حال گذراندن برنامه افزایش عمر عملیاتی برای ادامه خدمت تا دهه 2050 و عبور از مرز یک قرن فعالیت است، ممکن است افزون بر مشکلات مربوط به قطعات آبکاری شده با کادمیوم و قطعات فولادی ریخته گری شده، با تاخیر در نوسازی به دلیل سخت گیری بیش از حد مشخصات فنی نظامی نیز مواجه شود؛ سخت گیری هایی که زمان تامین قطعات و تاخیرهای تولید را افزایش می دهند.
این گزارش به قطعاتی مانند پروفیل دنده بال بمب افکن و شیر تخلیه سوخت اشاره می کند که زمان تامین هر دو بیش از 400 روز است. بخشی از این تاخیر به دلیل الزام تولیدکنندگان به رعایت ده ها استاندارد و الزامات نظامی ایجاد شده که به گفته نویسندگان گزارش، با رویه های تجاری امروزی همگام نشده اند.
نویسندگان گزارش می گویند: "الزام یک قطعه به رعایت تعداد زیادی استاندارد نظامی، در صورتی که همه آن ها ضرورت منطقی نداشته باشند، می تواند تعداد تامین کنندگان احتمالی آن قطعه را محدود کند. این موضوع به طور بالقوه زمان تامین را افزایش می دهد و به گلوگاه تولید تبدیل می شود. در مورد بی-52، این مسئله می تواند روند نوسازی فعلی را که برای عملیاتی نگه داشتن هواپیما تا دهه 2050 طراحی شده، مختل کند."

یکی دیگر از خطراتی که گزارش به آن می پردازد، کمبود نیروی کار متخصص و خطر ناشی از محدود بودن تعداد تامین کنندگان است؛ وضعیتی که می تواند نقاط شکست منفرد در زنجیره تامین ایجاد کند.
بر اساس این گزارش، تعداد تامین کنندگان کوچک در صنایع دفاعی طی یک دهه گذشته 43 درصد کاهش یافته است. به عنوان نمونه، به آتش سوزی فوریه 2025 در شرکت اس پی اس تکنولوجیز در جنکینتاون ایالت پنسیلوانیا اشاره شده که باعث تعطیلی این کارخانه شد. این شرکت تولیدکننده اتصالات و بست های صنعتی بود و قطعات مورد نیاز بیش از 1000 سامانه تسلیحاتی را تامین می کرد؛ از این میان، 90 سامانه به این شرکت وابستگی حیاتی داشتند. این سامانه ها شامل ناو هواپیمابر کلاس نیمیتز، جنگنده اف/ای-18 و تانک ام1 آبرامز بودند.
برای سامانه هایی مانند موشک کروز تهاجمی تاماهاوک و بالگرد ام اچ-60 بلک هاوک، این کارخانه تنها تامین کننده قطعات مورد نیاز محسوب می شد.
با تعطیلی فعالیت های این مجموعه که دست کم تا سال 2028 ادامه خواهد داشت، زنجیره تامین به دلیل از دست رفتن ظرفیت تنها یک کارخانه، به طور فعال دچار اختلال شده است.
نویسندگان گزارش تاکید می کنند: "این مورد خطر وابستگی به یک تامین کننده واحد در صنایع دفاعی را نشان می دهد و ضرورت تایید و توسعه منابع جایگزین را برای جلوگیری از چنین گلوگاه های بزرگی برجسته می کند."
این گزارش از اقداماتی که برای سرمایه گذاری در تولید داخلی مواد معدنی حیاتی و تقویت پایه صنعتی دفاعی آمریکا آغاز شده اند، استقبال می کند؛ اما در عین حال هشدار می دهد که ممکن است این تلاش ها برای جلوگیری از یک بحران، در صورت قطع یا کاهش شدید صادرات چین، دیرهنگام باشند.
در گزارش اشاره شده است که به طور متوسط 29 سال طول می کشد تا آمریکا یک معدن جدید را به بهره برداری برساند. این کشور در حال حاضر تنها یک معدن داخلی فعال و تثبیت شده برای عناصر خاکی کمیاب دارد: معدن و تاسیسات فرآوری مانتین پس (Mountain Pass) در نزدیکی لاس وگاس. این مجموعه که ابتدا در سال 1952 تاسیس شد و پس از یک دوره تعطیلی طولانی در سال 2018 مجددا فعالیت خود را آغاز کرد، اکنون سالانه بیش از 50 هزار تن اکسید عناصر خاکی کمیاب تولید می کند.

سال گذشته، پس از گذشت هفت دهه، برای نخستین بار یک معدن جدید عناصر خاکی کمیاب در داخل آمریکا افتتاح شد. این معدن در ایالت وایومینگ قرار دارد و برنامه هایی برای آغاز استخراج مواد معدنی از زغال سنگ، از جمله گالیم و ژرمانیوم، تا سال 2029 اعلام کرده است. پیش بینی می شود تولید این پروژه به 456 تن مواد معدنی در سال برسد. این پروژه پیش از افتتاح، بیش از یک دهه در مرحله توسعه قرار داشت.
کانکلین می گوید فرمان اجرایی صادر شده در ماه ژوئیه با هدف توسعه تولید داخلی عناصر خاکی کمیاب و جمع آوری اطلاعات درباره عناصر مورد نیاز سامانه های مختلف، فرصت هایی برای تدوین سیاست های هوشمندانه ایجاد کرده است؛ شاید در قالب قانون مجوز دفاع ملی بعدی، تا بتوان به صورت جامع با این مشکل برخورد کرد.
او می گوید: "دوست دارم راهی پیدا کنیم که از نگاه کردن به این خطرات زنجیره تامین، سامانه به سامانه، فاصله بگیریم. ما معمولا الزامات جداگانه ای برای بررسی سه گانه هسته ای، زیردریایی ها یا موشک های رهگیر داریم. فکر می کنم با فرمان اجرایی که اوایل امسال صادر شد، فرصت واقعی برای کنگره وجود دارد تا فراتر از بررسی خطر آنتیموان در بخش صنعتی زیردریایی ها، درباره این مسائل قانون گذاری کند و رویکردی جامع تر در پیش بگیرد."
یکی از راهکارهای احتمالی که او پیشنهاد می کند، ایجاد یک نهاد در قوه مجریه است؛ نهادی که شاید تحت مدیریت یک مسئول ارشد مواد معدنی حیاتی فعالیت کند و بتواند نیازهای تولیدی، منابع مالی و مسیرهای کارآمد تامین مواد مورد نیاز را هماهنگ کند.
اگرچه تاکنون هیچ تولیدکننده تجهیزات دفاعی آمریکا به طور عمومی اختلال در تولید ناشی از کمبود عناصر خاکی کمیاب را گزارش نکرده است، اما نشانه ها حاکی از آن است که دولت فدرال نگرانی های مربوط به تامین این مواد را جدی گرفته است. افزون بر پروژه والت (Vault)، ابتکار 12 میلیارد دلاری کاخ سفید که در ماه فوریه اعلام شد و قرار است ذخیره راهبردی عناصر خاکی کمیاب مشابه ذخایر موجود برای اقلام پزشکی حیاتی و نفت ایجاد کند، ارتش آمریکا نیز در حال تمدید قراردادهای اجاره بلندمدت زمین های نظامی به شرکت هایی است که قصد احداث تاسیسات فرآوری مواد معدنی حیاتی را دارند.
کانکلین می گوید انتظار ندارد تا پایان سال تغییرات عمده ای در صادرات عناصر خاکی کمیاب چین رخ دهد و رابطه تامین مواد میان آمریکا و چین را در حال حاضر نوعی «تنش زدایی نسبی» توصیف می کند. با این وجود، با توجه به سیاست های جدیدی که در انتظار اجرا هستند، ممکن است تنها چند روز با افشاگری های تازه درباره میزان تاثیر این مواد بر صنعت تولید تجهیزات دفاعی فاصله داشته باشیم.
تنظیم و ترجمه: محمدمهدی حیدرپور