عصر ایران؛ دکتر مجید ایرانشاهی - در مدیریت، مثل معروفی وجود دارد که میگوید: «فرهنگ، استراتژی را به عنوان صبحانه میخورد.» این جمله را میتوان در مسائل اجتماعی ایران، بهویژه در حوزه خشونت علیه زنان، نیز به کار برد.
پس از هر قتل یا حادثه خشونتبار علیه زنان، فشارها و گفتمان عمومی معمولاً به جای تمرکز بر ریشهها، به سرعت به سمت «عدم تصویب لایحه حمایت از زنان» میرود. گویی تنها راهحل، تصویب یک قانون جدید است. دکتر علی رضاقلی در کتاب جامعهشناسی نخبهکشی بهدرستی نوشته بود که ما ایرانیها امنیت را اغلب با پاسگاه و عدلیه تعریف میکنیم. این نگاهِ صرفاً حقوقی، در مواجهه با مسائل پیچیده اجتماعی ناکافی است.
خشونت علیه زنان پیش از آنکه یک خلأ قانونی باشد، یک مسئله فرهنگی است. ارزشها، باورها و هنجارهایی که طی نسلها در ذهن افراد نهادینه شدهاند، در رفتارها تبلور پیدا میکنند. سنتهای پدرسالارانه، برداشتهای نادرست دینی، و هنجارهای طایفهای، گاه خشونت را نه تنها توجیه، بلکه در برخی محیطها تأیید اجتماعی نیز میکنند.
تغییر این وضعیت نیازمند رویکردی چندلایه است:
توسعه آموزش و آگاهیبخشی مستمر
بازخوانی مسائل زنان با نگاه فقهیِ متناسب با زمان و مکان (آنگونه که امام خمینی بر آن تأکید داشت)
نقد و اصلاح سنتهای بازدارنده
و در نهایت، اصلاح و تکمیل قوانین بازدارنده
اگر فقط بر قانون تکیه کنیم، چرخ بر همان پاشنه خواهد چرخید. قانون ابزار مهمی است، اما بخشی از پازل است، نه کل آن. بدون تغییر فرهنگی، حتی بهترین قوانین نیز یا اجرا نمیشوند یا اثرگذاری محدودی خواهند داشت.
باید همزمان بر بهبود فرهنگ و اصلاح قوانین بازدارنده کار کرد. در غیر این صورت، داستان سوگندها تکرار خواهد شد.