ایران امروز شرایط عجیبی را تجربه میکند. هر چیزی، حتی پخش یک تیزر، میتواند به دوقطبی شدن جامعه دامن بزند، اختلافاتی را که در زیر پوست جامعه جریان دارد، به سطح بیاورد. اما ماجرای تیزر یک برنامه در شبکه خانگی چیست و چرا حسابی جنجال به پا کرده است؟
به گزارش رویداد۲۴، روزهای اخیر تیزری در فضای مجازی منتشر شد که فرزاد فرزین خواننده را در حال ورود به استیج موسیقی نشان میداد؛ استیجی بزرگ که دور تا دور آن را صدها چهره مشهور پر کرده بودند و با ورود فرزاد فرزین، ناگهان شروع به خواندن یکی از ترانههای مشهور خواننده قدیمی ایران، ابراهیم حامدی ملقب به ابی، کردند؛ ترانه پاپ «قصه عشق» که بسیار پرطرفدار است و مدتهاست که مردم به آن گوش میدهند.
پخش این تیزر کافی بود تا جامعه مستعد ایرانی ناگهان منفجر شود و دو قطبی حول محور موافقت و مخالفت با برنامه شکل بگیرد. واکنشها بهقدری تند و تیز و گسترده بود که خیلی زود فضای مجازی را درنوردید و به تیتر یک رسانههای داخلی و خارجی تبدیل شد. هم رسانه های فارسی زبان خارج از کشور به انتشار این تیزر واکنش نشان دادند و هم تسنیم و همشهری درباره آن دست به قلم شدند.
این واکنشهای گسترده سؤال مهمی را به ذهن مخاطب پیگیر متبادر میکند: چرا اجرای یک موسیقی نوستالژیک که محتوای سیاسی هم ندارد، تا این اندازه به موضوع اختلاف در جامعه تبدیل شده و به مناقشات سیاسی دامن زده است؟
پاسخ به این پرسش میتواند تصویر و شمای کلی از جامعه امروز ایران نشان دهد؛ جامعهای بهشدت دوقطبی شده و از همه مهمتر، خشمگین که در شرایط نه جنگ و نه صلح امروز، به مرز انفجار رسیده اند.
رئالیتیشوی «صحنه»، آنطور که در صفحه خود فیلیمو آمده است، برنامهای است که استعدادهای موسیقی را معرفی و داوری میکند. این برنامه که مراحل کارشناسی، طراحی، پیشتولید و ساخت آن حدود دو سال طول کشیده، توسط حامد جوادزاده تهیه و تولید شده است و مقیاس تولید آن در شبکه نمایش خانگی، پیش از این تجربه نشده است.
مسابقهای سرحال که با حضور جمعی از چهرههای شناختهشده حوزه موسیقی، سینما و تلویزیون و با اجرای فرزاد فرزین، قرار است لحظههای خوشی برای مخاطبان بسازد.
اما پیش از این، ما شاهد ساخت و تولید برنامه «صداتو» بودیم که ساختاری مشابه همین برنامه «صحنه» داشت. ظاهراً تفاوت این برنامه با «صداتو»، ابعاد عظیم آن است؛ چراکه قرار است برنامهای بزرگ و بیگپروداکشن باشد.
محمد علیزاده، ژاله صامتی، محسن شریفیان، مهراوه شریفینیا، وحید آقاپور، طاهر قریشی، مسیح زاد، سعید داخ، نیلوفر لاریپور، هادی زینتی، لیانا شریفیان، مهران امامیه، نوید فرحمرزی، سعید پورمحمودی، سینا ذکایی، مهرزاد امیرخانی، علیرضا خوراهر و مهرداد نصرتی از جمله چهرههایی هستند که در «صحنه» بهعنوان داور حضور دارند.
یک تیم پروپیمان داوری که نشان میدهد پلتفرم ویدئویی فیلیمو سرمایهگذاری عظیمی روی این برنامه انجام داده و قرار است «صحنه» یکی از برنامههای جنجالی و پرتماشاگر این پلتفرم پخش برنامههای اینترنتی در ایران باشد.
اجرای رئالیتیشوی «صحنه» را فرزاد فرزین بر عهده دارد. حضور این خواننده و بازیگر بهعنوان مجری، یکی از بخشهای مورد توجه این برنامه در زمان پخش خواهد بود و مخاطبان اجرای متفاوتی از او را مشاهده خواهند کرد.
انتخاب فرزاد فرزین بهعنوان مجری برنامه نیز نشان میدهد که فیلیمو تلاش کرده همه تمهیدات لازم را برای هرچه بیشتر دیده شدن این برنامه بیندیشد.
رئالیتیشوی موسیقایی «صحنه» قرار است از ۹ آذر ۱۴۰۵، هر هفته دوشنبهها در فیلیمو منتشر شود. این پروژه از جمله تولیدات بزرگ حوزه برنامهسازی در شبکه نمایش خانگی محسوب میشود و به قول سازندگانش، بزرگترین رئالیتیشوی خاورمیانه است.
این ادعاهای تبلیغاتی همگی نشاندهنده این موضوع است که «صحنه» قرار بوده به چیزی فراتر از یک برنامه تلویزیونی تبدیل شود و سنگ محک جدی و رسمی برای سنجش میزان توانایی رسانههای داخلی در جذب مخاطب باشد. اما ظاهراً این برنامه نیامده جنجالی شده و همین موضوع نشان میدهد که فیلیمو کار سختی برای پخش «صحنه» دارد.
نکتهای که از همان ابتدا درباره برنامه «صحنه» جلب نظر میکند، شباهت بسیار زیاد این برنامه با یک برنامه خارجی به نام All Together Now است؛ برنامهای که راب بکت، کمدین مشهور، اجرای این مسابقه خوانندگی متفاوت را بر عهده دارد؛ رقابتی که در آن خوانندگان بااستعداد، به امید کسب ثروت و نه لزوماً شهرت، پا به صحنه میگذارند.
در هر قسمت، گروهی از خوانندگان در برابر هیئت داورانی متشکل از ۱۰۰ کارشناس موسیقی و هنرمند از سراسر بریتانیا، که «گروه ۱۰۰» نامیده میشوند و سرپرستی آنها را جری هورنر (عضو سابق گروه اسپایس گرلز) بر عهده دارد، به اجرا میپردازند.
هر یک از اعضای این گروه ۱۰۰ نفره که با اجرای شرکتکننده همراهی کند، به او یک امتیاز میدهد. بنابراین، هر شرکتکننده باید تلاش کند تا آنجا که ممکن است، تعداد بیشتری از این ۱۰۰ نفر را با خود همراه کرده و به آواز خواندن وادارد تا با کسب امتیاز کافی، به مرحله نهایی راه یابد و برنده جایزه ۵۰ هزار پوندی مسابقه شود.
تماشای یکی دو قسمت از این برنامه کافی است تا متوجه شویم ساختار، دکور، شکل نشستن داوران و حتی نحوه امتیازدهی به شرکتکنندگان نشان میدهد که «صحنه» یک کپی بومی از این برنامه خارجیزبان است.
البته سابقه بومیسازی برنامهها و رئالیتیشوهای خارجی در ایران بسیار طولانی است و احسان علیخانی هم با تقلید از برنامه America's Got Talent، «عصر جدید» را ساخته بود و حتی برنامه «دورهمی» نیز از یک برنامه هندی به نام Comedy Nights with Kapil کپی شده بود.
اما سازندگان «صحنه» ظاهراً مقیاس این کپیکاری را بسیار بزرگ کردهاند و همین بزرگی و عظمت برنامه است که باعث شده «صحنه» به تجربهای متفاوت تبدیل شود؛ تجربهای که نیامده جنجالی شد.
ابراهیم حامدی یکی از خوانندگان بسیار محبوب ایرانی در موسیقی پاپ است؛ خوانندهای که مدتهاست آثارش در میان مخاطبان ایرانی طرفداران فراوانی دارد. اما موضوعی که باعث شده پخش صدای او در برنامه «صحنه» تا این اندازه خبرساز شود، مواضع سیاسی حامدی است؛ مواضعی که او را از یک خواننده محبوب موسیقی پاپ به یک فعال سیاسی خواهان تغییر حاکمیت در ایران تبدیل کرده است. او گاهی مواضع صریحی هم درباره این موضوع گرفته است؛ مواضعی که گاهی برای او دردسرساز شدهاند.
مهمترین موضع دردسرساز ابی، نخواندن ترانه «خلیج فارس» در کنسرت دبی بود که باعث شد کاربران زیادی به او حمله کنند و حامدی را به خیانت و وطنفروشی متهم کنند.
این واکنشها و موضعگیریهای ابی باعث شده تا او، خصوصاً بعد از دو جنگ دوازدهروزه و چهلروزه، مورد حساسیت برخی از اقشار جامعه باشد. بهویژه اقشار مذهبی و طرفدار نظام، بعد از موضعگیریهای صریح حامدی، به مخالفان سرسخت او تبدیل شدهاند و هرگونه حضور حامدی و ترانههایش را در عرصه عمومی برنمیتابند.
دقیقاً از این زاویه است که رسانه تسنیم به مخالفت با پخش آهنگ ابی در برنامه «صحنه» پرداخته و نوشته است:
«یکی از بخشهایی که در روزهای اخیر از برنامه «صحنه» در فضای مجازی دستبهدست شده، تصاویری از همخوانی جمعی حاضران با یکی از ترانههای ابی است؛ خوانندهای که سالهاست در خارج از کشور فعالیت میکند و مواضع سیاسیاش نیز در فضای عمومی ایران محل مناقشه بوده است. انتشار این تصاویر، بهویژه با توجه به شرایط سیاسی و حساسیتهای موجود درباره چهرههای خارج از کشور، پرسشهایی درباره انتخاب قطعات موسیقایی و رویکرد محتوایی برنامه ایجاد کرده است. استفاده از یک ترانه لزوماً بهمعنای تأیید مواضع سیاسی خواننده نیست، اما نمیتوان از کنار حساسیتهای انتخاب چنین اثری در یک برنامه پرمخاطب داخلی نیز بهسادگی عبور کرد.»
همین موضعگیری کافی است تا متوجه شویم که «صحنه» قرار نیست به همین راحتی مجوز پخش بگیرد و حتی اگر مجوز پخش هم بگیرد، با توجه به واکنش مخاطبان در فضای مجازی، قرار نیست توسط همه کاربران ایرانی دیده شود.
«قصه عشق» نه یک آهنگ سیاسی است و نه حتی محتوای آن کوچکترین اشارهای به سیاست دارد. اما با توجه به سوابق خوانندهاش و توانایی بالای مردم ایران در تولید حاشیه و سیاسی کردن همه چیز، به یک آهنگ سیاسی تبدیل شده که پخش آن در تیزر یک برنامه تلویزیونی، یک بار دیگر جامعه ایران را دوقطبی کرده است.
به سیاق این روزهای جامعه ایران، پخش تیزر برنامه «صحنه» و استفاده از یک آهنگ نوستالژیک و معروف باعث شده تا جامعه ایران کاملاً ماهیت دوقطبی خود را نشان دهد و موافقان و مخالفان درباره وجود چنین برنامهای به اظهارنظر بپردازند.
اما استدلال موافقان و مخالفان برنامههایی از جنس «صحنه» چیست؟
موافقان برنامههایی مانند «صحنه» استدلال میکنند که با توجه به حالوهوای امروز ایران، باید از هرگونه برنامهای که اندکی موجب شادی مردم میشود، استقبال کرد. آنها مقابله با ساخت چنین برنامههای شادی را کار دارودسته افراطی حامی پهلوی میدانند و مخالفت با شادی مردم را یک پروژه سیاسی تعریف میکنند که قرار است جامعه را ناامید کند و به سمت اعتراض سوق دهد.
کاربری به نام تارا درباره برنامه «صحنه» و پخش تیزر آن نوشته است: «سگای پهلوی حتی زورشون میاد مردم تو ایران یه برنامه سرگرمکننده ببینن اما والاحضرت نور میتونه وسط جنگ و کشتار پارتی بگیره و قر بده.»
اما برنامه «صحنه» و دیگر برنامههای مشابه که از آهنگهای قدیمی و آن ور آبی استفاده میکنند، مخالفانی هم دارند؛ مخالفانی که نحوه گوش دادن به آهنگهای این خواننده در اوایل انقلاب را یادآوری میکنند و اعتقاد دارند پخش چنین برنامههایی، بیش از آنکه تلاشی برای شاد کردن مردم باشد، تلاشی از سوی حاکمیت برای جلوگیری از اعتراض مردم است.
کاربری به نام آشفتهحالی درباره پخش تیزر برنامه «صحنه» نوشته است: «این آهنگ ابی رو مثل بقیه اش باید روی کاست، یواشکی و مخفی از همه گوش میدادیم که شر نشه، توی ماشین بذاری زیر صندلی، روش بنویسی تواشیح فلان که یک وقت ایست بازرسی سر فلکه گاز یا پارامونت گیر ندن، سر تک تک و ریز ریز این چیزها جیگر ما خون میشد، حالا وایمیسته سرپا دست میزنن و میرقصن.»
اما در این میان، دسته سومی هم وجود دارد که نماینده تندروهای فرهنگیاند؛ همان مردمی که در خیابانها حضور دارند و پخش این آهنگ را در شرایط فعلی ایران، نماد وادادگی سیاسی و فرهنگی میدانند و پخش آن را در راستای ریختن آب به آسیاب دشمن تحلیل میکنند.
واکنش کاربران نشان میدهد که جامعه ایران بهشدت رادیکالیزه شده و به حالوروزی افتاده که هر چیز کوچکی، ولو پخش یک تیزر ساده تلویزیونی، میتواند آن را به جامعهای چندپاره تبدیل کند که بهراحتی در مقابل یکدیگر صفآرایی میکنند.
نکته جالبتوجه این است که رسانههای مختلف، چه داخلی و چه خارجی، به پخش این تیزر واکنش نشان داده و آن را از زوایای مختلفی بررسی کردهاند. تمرکز این رسانهها بر نقد برنامه از جانب اپوزیسیون است؛ همان کسانی که ساخت چنین برنامههایی را «سفیدشویی حکومت» قلمداد میکنند.
رادیو فردا درباره پخش این تیزر به سراغ مسئله ممنوعیت خوانندگی زنان رفته و در تحلیلی، پخش همخوانی زن و مرد در این تیزر را تناقض ذاتی حاکمیت فعلی ایران دانسته است؛ تناقضی که باعث شده نابرابری اجتماعی در ایران چند برابر شود.
در همین راستا، رادیو فردا به سراغ آسیه امینی، تحلیلگر مسائل زنان، رفته و از او درباره این تیزر سؤال کرده است. آسیه امینی به تناقض ذاتی میان شرعیات و مصالح حکومتی در جمهوری اسلامی اشاره میکند و میگوید که مشکل اصلی جمهوری اسلامی درآمیختن دین و سیاست است؛ زیرا سیاست عرصه معامله و حفظ قدرت است و وقتی با ارزشهای دینی و معنوی ترکیب میشود، به تناقضی بنیادین میانجامد. به عقیده این تحلیلگر، حکومت هر جا که منافع و بقای سیاسیاش اقتضا کند، از ارزشهایی که مدعی دفاع از آنهاست عدول میکند و چهرهای متفاوت به خود میگیرد: «اینجا سیاست بر شرعیات ادعاشده یا ارزشهای ادعاشده غلبه میکند؛ بنابراین، بهراحتی دروغ میگوید، بهراحتی سوءاستفاده میکند، بهراحتی تقیه و خدعه میکند.»
رسانههای جریان تندروی داخلی مانند همشهری نیز پخش یک تیزر با صدای ابی را عجیب دانسته و این خواننده را وطنفروش خواندهاند. تسنیم هم در تلاش همیشگی برای سانسور چنین برنامههایی نوشته است:
«براساس شنیدهها از یک منبع آگاه نزدیک به ساترا، پس از انتشار تیزر برنامه «صحنه» در فیلیمو، مشخص شده است که این برنامه فاقد مجوز انتشار بوده و الزامات و ضوابط تعیینشده برای تولید را نیز رعایت نکرده است، با وجود این، فیلیمو اقدام به انتشار تیزر تبلیغاتی برنامه کرده؛ اقدامی که از نگاه این منبع، مصداق تخطّی از ضوابط تنظیمگری و انتشار محتوای فاقد مجوز است. البته درباره جزئیات این موضوع، از جمله نوع مجوزهای صادرشده یا صادرنشده و ضوابط مورداشاره، هنوز توضیح رسمی و روشنی از سوی فیلیمو یا عوامل برنامه منتشر نشده است، از همین رو، انتظار میرود سازندگان و پلتفرم درباره وضعیت حقوقی «صحنه» شفافسازی کنند.»
این موضعگیریها نشان میدهد که ماجرای تیزر برنامه «صحنه» از یک موضوع عمومی فراتر رفته و به محل منازعه و جدال گروههای مختلف سیاسی تبدیل شده است.
در یک طرف این منازعه، انحلالطلبانی حضور دارند که دفاع از این برنامهها و پخش آنها را مصداق سازش با حاکمیت میدانند و در طرف دیگر این منازعه، اصولگرایانی قرار دارند که اعطای مجوز به چنین برنامههایی را مصداق وادادگی فرهنگی و همکاری با دشمن قلمداد میکنند.
نکته مغفول اما همچنان مردمی هستند که تحت فشار این دعواهای سیاسی و فرهنگی له شدهاند.