کد خبر ۱۲۰۶۸۶۹
تاریخ انتشار: ۱۴:۵۰ - ۲۶-۰۸-۱۴۰۵
کد ۱۲۰۶۸۶۹
انتشار: ۱۴:۵۰ - ۲۶-۰۸-۱۴۰۵

«نشاط» به خاطر ۷۰۰ هزار تومان دست از کار کشید/ پشت پرده زندگی دستفروشان تحصیل‌کرده

دستفروشی دانشجویان
برای نشاط قضیه از این قرار است. هفتصد هزار تومان عدد کوچکی است اما نه برای همه، دست‌کم برای کسی که درآمدش به فروش چند حلقه مو وابسته و مشغول به تحصیل در دانشگاهی غیرانتفاعی‌ست. نشاط می‌توانست به کارش ادامه بدهد، اگر می‌توانست ابزار بخرد. اگر پول داشت.

طناز سادات حسینی فر

فرارو

نشاط غیب شده بود. تا اینکه در کافه‌ای در تهران حین نوشیدن چای پیدا شد. دختر ۲۰ ساله‌ای که گوشه خیابان حلقه موی اسپیرال می‌فروخت اما حالا یک ماهی می‌گذشت که آب شده و توی زمین رفته بود. برای یکی از مشتری‌هایش قرار بود حلقه مویی با طرح پری دریایی بسازد. اما، دیگر خبری از او در جای همیشگی‌اش نشد. یعنی چه چیزی باعث شده بود که او دیگر به این شغل ادامه ندهد؟ 

این روزها حال و هوای شهرهای ایران تغییراتی اساسی کرده. یکی از این تغییرات به چشم آمدن تعداد دستفروش‌هاست. هر کنجی، فردی در حال فروش کالایی است. از اجناسی همچون موبایل تا چای و نبات لیوانی. تصادفی‌ترین اجناس کنار هم قرار گرفته‌اند. هر یک از این افراد هم روایت‌های خاص خودشان را دارند. اما با وجود تفاوت روایت‌ها در یک گلایه مشترکند: «مجبوریم!» یا «دخل و خرجمان جور در نمی‌آید.» گویی پیاده‌روها به محل تلاقی کسانی تبدیل شده‌اند که از مشاغل رسمی بیرون افتاده‌اند یا درآمد شغلشان دیگر برای ادامه زندگی کافی نیست. 

نشاطِ بی‌نشاط

قصه نشاط ناتمام ماند. دختر دستفروشی که همه او را به خنده‌رو بودنش می‌شناسند. او هر عصر، بعد از گذراندن کلاس‌هایش در دانشگاه پرانرژی به محل بساط کردنش در حوالی خیابان ولیعصر تهران می‌رفت. اما، وقتی بعد از یک ماه در یکی از آن کافه‌ها پیدایش شد، خبری از آن نشاط همیشگی نبود. وقتی از او پرسیده شد که چرا کم‌پیدا شده و کار نمی‌کند گفت:

«دم باریکی که باهاش اکسسوری می‌ساختم برای شوهر خواهرم بود. لازم داشت، پس گرفت. من هم توان خرید آن را ندارم. الان ۷۰۰ هزار تومان شده. کار به سایر لوازم هم نداریم!»

اما آیا گره در همین یک نقطه است؟ 

برای نشاط قضیه از این قرار است. هفتصد هزار تومان عدد کوچکی است اما نه برای همه، دست‌کم برای کسی که درآمدش به فروش چند حلقه مو وابسته و مشغول به تحصیل در دانشگاهی غیرانتفاعی‌ست. نشاط می‌توانست به کارش ادامه بدهد، اگر می‌توانست ابزار بخرد. اگر پول داشت.

اینجا همه هستند؛ از مهندس تا دانشجو 

محمد، دستفروشی که پوشش دریچه کولر می‌فروشد در روایت خود از وضعیت بازار کار می‌گوید:

«الان همه دستفروشند مگر اینکه عکس این موضوع ثابت شود. از بعد از جنگ شرکت‌ها تعدیل نیروی زیادی داشتند. من هم از اردیبهشت تعدیل شدم. مسئول بایگانی بودم. حالا از میان دو شغل مسافرکشی و دستفروشی دومی را انتخاب کردم چون ماشین نداشتم».

خنده تلخ محمد بعد از گفتن این جمله حکایتی بود. ترفند او برای فروش کالاها همین مزه‌هایی بود که می‌ریخت. آخر حرف‌هایش گفت: «درز نمی‌گیری دریچه کولر رو؟ سرد شده‌ها!» 

از سویی این تغییر را می‌توان در روایت دستفروشانی هم دید که خیابان برایشان تبدیل به تنها راهی شده که درآمد ناکافی شغل اصلی‌شان را جبران کنند. یکی از آن‌ها کارمند است؛ عصرها غذا درست می‌کند و شب‌ها به پارک می‌رود تا آن‌ها را بفروشد.

رویا می‌گوید: «راستش زمانی برای تنفس ندارم. اما من زن سرپرست خانوارم و برای رفاه پسرم این راه را انتخاب کردم. اطرافم را ببین. اینجا همه هستند؛ از مهندس تا دانشجو من که کارمند ساده‌ای بیش نیستم.» 

این پدیده فقط به کارمندان محدود نیست. فرهاد با مدرک لیسانس عمران و ۲۰ سال سابقه کار، از شروع دستفروشی در مهرماه امسال خبر می‌دهد:

«من در سن ۵۲ سالگی، لیسانس عمران؛ ۲۰سال سابقه کار؛ در مهرماه امسال دستفروشی را آغاز کردم. کنار خیابان، زیرآفتاب. گرچه داستان زندگی من در میان هزاران داستان غم‌انگیزی که در این شهر وجود دارد گم می‌شود.» 

در سوی دیگر، جوانانی قرار دارند که به جای آنکه دستفروشی برایشان تجربه‌ای موقت در دوران دانشجویی باشد، ناچارند از همان سال‌های ابتدایی بزرگسالی برای تامین هزینه‌های زندگی کار کنند. یکی از شهروندان در حال خرید از دستفروش جوانی که تابلوهای کوچک نقاشی می‌فروشد می‌گوید:

«اکثر دستفروش‌ها دختر و پسرهای جوانی هستند که تقریبا بین ۱۸تا۲۵ سال سن دارند. به جای درس خواندن و تفریح کردن حالا ناچار به کار کردن بدون کورسوی امیدی هستند. تا جایی که بتوانم ازشان حمایت می‌کنم.» 

در میان این جوانان، دختران و زنان نیز حضور پررنگی دارند. برخی از آن‌ها محصولات دست‌ساز می‌فروشند و برخی با سرمایه‌ای اندک، چند قلم کالا تهیه می‌کنند تا از طریق فروش خیابانی یا آنلاین درآمدی داشته باشند.

یک شهروند درباره افزایش دستفروشی آنلاین می‌گوید که افراد زیادی با خرید چند دست لباس، کسب‌وکاری کوچک راه می‌اندازند، اما حتی همان اجناس محدود را هم نمی‌توانند بفروشند. به این ترتیب، خیابان و فضای مجازی برای گروهی از مردم به دو شکل متفاوت از یک تلاش مشترک تبدیل شده‌اند. تلاش برای درآمدزایی.

عروسک شانس بیشتری دارد

دستفروشی در ظاهر به سرمایه زیادی نیاز ندارد، اما روایت فروشندگان نشان می‌دهد حتی راه‌اندازی یک بساط کوچک هم از فشار تورم در امان نمانده است. نشاط برای ساخت حلقه‌های مو به یک ابزار ساده نیاز داشت؛ ابزاری که قیمت ۷۰۰ هزار تومانی آن، فعالیتش را متوقف کرد. 

یکی دیگر از دستفروشان تهران درباره نوع کالاهایی که مشتری بیشتری دارند، می‌گوید اجناس ارزان و کوچک راحت‌تر فروخته می‌شوند. به گفته او:

«لباس، کمتر از یک میلیون تومان نیست و مشتری حاضر نیست چنین مبلغی را از گوشه خیابان برای خرید آن پرداخت کند. حتی وقتی فروشنده توضیح می‌دهد همان کالا در مغازه سه برابر قیمت دارد، این استدلال لزوما مشتری را قانع نمی‌کند. در مقابل، اکسسوری، خوراکی، عروسک و لوازم تزئینی کوچک شانس بیشتری برای فروش دارند». 

ایوب می‌گوید:

«خودم از بیکاری مجبور شدم گردو فروشی کنم. در دهات یکی دو درخت گردو داشتیم. از فروش گردوهای آن شروع کردم و حالا به خرید عمده رسیده‌ام. متاسفانه خریدار خیلی کم است چون دست هموطنانم خالی شده». 

این تغییر در نوع خرید، به زعم برخی کارشناسان نشانه‌ای از محدود شدن قدرت خرید خانوارهاست. از سویی دیگر برخی روانشناسان اجتماعی بر این باور هستند که جامعه در وضعیت تورم اقتصادی برای اینکه باور داشته باشد همچنان بر آینده و زندگی خود کنترل دارد، به خریدهای کوچکی که گاهی الزامی نیستند روی می‌آورد تا نیاز روانی خود را جبران کند. 

بازنشسته‌های دستفروش

برخی روایت‌ها از گسترش فعالیت‌هایی فراتر از فروش کالاهای نو حکایت دارند. یکی از دستفروش‌ها از مشاهده افرادی می‌گوید که با خجالت بطری‌های پلاستیکی و زباله‌های قابل بازیافت را جمع می‌کنند. دیگری نیز از افزایش درخواست کمک مالی در بازارها نوشته و به حضور پیرمردها و پیرزن‌هایی اشاره کرده که برای تامین نیازهایشان کوچک‌ترین کالاها همچون اسکاچ و تیغ می‌فروشند. او می‌گوید:

«آنان در سنین بازنشستگی باید استراحت کنند. گاهی پیش می‌آید اجناسشان را می‌گیرم و در کنار بساط خودم می‌فروشم تا به خانه بروند. بعد پول را برایشان واریز می‌کنم.» 

ترسناک‌ترین لحظات برای دستفروش‌ها

در کنار دشواری فروش و تامین کالا، دستفروشان با مسئله دیگری هم روبه‌رو هستند. بسیاری از آن‌ها نمی‌دانند فردا می‌توانند در همان محل کار کنند یا نه. برخی از برخوردهای شهرداری و جمع‌آوری بساط‌ها گلایه دارند و برخی نیز از قدرت گروه‌هایی می‌گویند که به ادعای آن‌ها، امکان فعالیت در بعضی محله‌ها را در اختیار دیگران نمی‌گذارند. 

یکی از دستفروشان می‌گوید:

«تا اسم جمع‌اوری افرادی که سد معبر می‌کنند، می‌اید لرزه به تنمان می‌افتد. شهرداری بدون بر و برگرد ممکن است اجناسمان را بگیرد.»

سجاد که فروشنده فلافل است از وضعیت فروشندگان دوره‌گرد در شهریار می‌گوید. او مدعی است:

«برخی افراد به اسم کارمندان شهرداری از برخی فروشندگان خیابانی برای سد معبر، مبالغ هفتگی دریافت می‌کند.»

گرچه پیش‌تر، محمدخانی، سخنگوی شهرداری درخصوص دریافت پول از دستفروشان توسط شهرداری گفته بود: «در گذشته تخلفاتی وجود داشت و افرادی زورگو و یا فرصت‌طلب از دستفرشان مبالغی را دریافت می‌کردند که دستگیر شدند، اما آن‌ها هیچ ارتباطی با شهرداری ندارند.» 

ناامنی اقتصادی حالا در رفتار و ظاهر برخی فروشندگان نیز دیده می‌شود. زنی دستفروش که ماسک زده و کلاه نقاب‌دار بر سر گذاشته می‌گوید: «ما خانواده آبروداری هستیم. می‌ترسم از میان دوست و آشنا کسی مرا ببیند و بشناسد. برای همین با نقاب به خیابان می‌آیم تا لقمه نان حلالی دربیاورم.» 

در مقابل، گروهی از جوانان ۱۸ تا ۲۵ساله هیچ ابایی از دیده شدن ندارند. چه بسا با تبلیغ کسب و کار کوچکشان در فضای مجازی، سعی می‌کنند آن را توسعه داده و از دو سوی درآمد داشته باشند. گرچه در بساط بعضی از آن‌ها حتی ده قلم جنس هم پیدا نمی‌شود. اما آنان گاهی همان‌جا می‌نشینند، می‌بافند، می‌سازند یا محصولی را آماده می‌کنند که شاید همان روز فروخته شود. 

در میان این روایت‌ها، قصه نشاط و نشاط‌ها شاید کوچک به نظر برسند. او نمونه‌ای از هزاران است که با پس گرفتن یک ابزار ۷۰۰ هزار تومانی، بساطش را کنار گذاشت. اما ماجرای او فقط درباره یک دم باریک یا چند حلقه موی اسپیرال نیست. درباره آدم‌هایی است که هنوز میل به کار کردن دارند، هنوز چیزی برای ساختن و فروختن پیدا می‌کنند یا حتی هنوز دنبال راهی برای ادامه زندگی به شکلی آبرومند هستند.

ارسال به دوستان
توافق ایران و افغانستان برای ۲۴ ساعته شدن فعالیت مرزهای گمرکی مشترک پزشکیان: خروج عزتمندانه از وضعیت نه جنگ نه صلح از مسیر دیپلماسی را با جدیت دنبال می‌کنیم حمله آمریکا به قشم تایید شد دستگیری زن کلاهبردار طلافروشان در عسلویه با بیش از ۱۵۰ پرونده تحت تعقیب حملات پهپادهای یمن به خط انتقال نفت شرق به غرب عربستان ادعای کارشناس پزشکی قانونی: عکس‌های کالبدشکافی از قتل جفری اپستین حکایت دارند تیم ملی ایران مقابل عراق متوقف شد؛ پایان تورنمنت بصره با یک برد و یک مساوی نامه‌نگاری مخفیانه ترامپ با رهبر کره شمالی حمله آمریکا به قشم آتش‌سوزی چهارمین نفتکش در تنگۀ هرمز جزئیات بیمه تکمیلی جدید بازنشستگان؛ حق‌بیمه ماهانه چقدر شد؟ واکنش جالب علیرضا منصوریان به گل زودهنگام عراق مقابل ایران مغزی که خود را تغییر می‌دهد؛ چگونه می‌توان با بازآفرینی الگوهای ذهنی، مسیر تازه‌ای برای زندگی ساخت؟ اجرای نمایش‌های کمدی در سراسر کشور چهارشنبه ۲۷ آبان متوقف شد اکونومیست: ترامپ در فصل پایانی خود «اردک لنگ» نیست، «پرنده خشمگین» است