محاکمه مقام ارشد ساواک در آمریکا / موافقت دادگاه با ادامه رسیدگی

دادگاه آمریکایی به ادامه رسیدگی به شکایت 3 ایرانی از مقام ارشد ساواک (پرویز ثابتی) رای داد. 

به گزارش عصرایران، آنها ثابتی را به دخالت در شکنجه خود متهم کرده اند و خواستار غرامت چند میلیون دلاری شده‌اند.

ثابتی برای دادگاه استدلال کرده بود زمان این شکایت گذشته و شاکیان دیگر نمی توانند شکایتی داشته باشند اما دادگاه این استدلال را قبول نکرد و رای داد این شکایت قابل طرح و رسیدگی است.

شاکیان به دلیل نگرانی از تبعات شکایت، خواسته بودند اسم و مشخصات آنها اعلام عمومی نشود و دادگاه هم با این خواسته موافقت کرده است. در نتیجه اسم آنان اعلام نشده است.

پرویز ثابتی مقام ارشد ساواک بعد از انقلاب، مخفی شد و سپس با گذرنامه ای به اسم دیگر، از فرودگاه مهرآباد به اروپا رفت و از آنجا با سفر به آمریکا در این کشور ساکن شد اما تا قبل از بهمن 1401، مشخص نبود او دقیقا کجاست. زمانی که ثابتی در یک تجمع در لس آنجلس حاضر و تصاویرش منتشر شد.

بی بی سی هم نوشت در تازه‌ترین تحول در پرونده شکایت سه ایرانی ساکن آمریکا علیه پرویز ثابتی، از مقام‌های ارشد پیشین ساواک در دوران حکومت پهلوی، دادگاه فدرال فلوریدا در حکم جدید خود با ادامه رسیدگی قضایی به این پرونده موافقت کرده است.

 این سه نفر پرویز ثابتی را متهم کرده‌اند که در دوران مسئولیتش در ساواک، در «شکنجه و بدرفتاری» با آنها نقش داشته است. سازمان اطلاعات و امنیت با نام اختصاری ساواک در دوره پادشاهی محمدرضا پهلوی فعال بود.

پرویز ثابتی استدلال کرده بود که شاکیان شکایت خود را پس از پایان مهلت قانونی مطرح کرده‌اند، اما دادگاه این استدلال را رد کرد.

دادگاه فلوریدا اعلام کرده است شاکیان شکایت خود را به موقع مطرح کرده‌اند، زیرا پیش از این امکان اقدام امن و بدون نگرانی را نداشته‌اند. به گفته دادگاه، پنهان بودن محل زندگی پرویز ثابتی، صرف‌نظر از نگرانی شاکیان از انتقام‌جویی، به‌تنهایی برای تمدید مهلت قانونی طرح شکایت کافی بوده است.

پرویز ثابتی مقام ارشد ساواک - چپ: در زمان حضور در این سمت در زمان شاه - راست: حضور در تجمع در آمریکا در بهمن 1401 بعد از دهها سال زندگی مخفیانه

سه ایرانی ساکن ایالات متحده آمریکا در ۲۲ بهمن ۱۴۰۳، پرویز ثابتی را متهم کردند که در دوران مسئولیتش در ساواک در «شکنجه و بدرفتاری» با آنها و همچنین «نهادینه کردن شکنجه در سازمان‌های امنیتی ایران» در زمان شاه نقش داشته است. شاکیان خواستار غرامت چندین میلیون دلاری شده‌اند.

دادگاه درخواست شاکیان برای علنی نشدن نام واقعی آنها به دلایل امنیتی را پذیرفته است. از این رو شاکیان با نام‌های «جان دو، I»، «جان دو II» و «جان دو III» شناخته می‌شوند.

دادگاه همچنین تاکید کرده است که هویت شاکیان فعلا محرمانه باقی می‌ماند تا درباره شرایط افشای آن در مراحل بعدی رسیدگی تصمیم‌گیری شود.

شاکیان این پرونده مدعی هستند که در دهه ۱۳۵۰ شمسی، تحت «سیستم سرکوب سیاسی که توسط آقای ثابتی طراحی و بر آن نظارت می‌شد»، بازداشت و شکنجه شده‌اند. به گفته شاکیان، پرویز ثابتی در آن زمان از مقام‌های ارشد ساواک بوده و ریاست اداره امنیت داخلی و کمیته مشترک ضدخرابکاری را بر عهده داشته است.

شاکیان بر اساس قانونی در ایالات متحده به نام «قانون حمایت از قربانیان شکنجه» علیه پرویز ثابتی شکایت کرده‌اند. این قانون به افرادی که مدعی هستند در کشورهای دیگر قربانی شکنجه شده‌اند، اجازه می‌دهد در دادگاه‌های آمریکا طرح شکایت کنند.  

ساواک (سازمان اطلاعات و امنیت کشور) در زمان پادشاهی محمدرضا پهلوی دوم تاسیس شد. 

بر اساس این قانون، شکایت معمولا باید ظرف ۱۰ سال مطرح شود، اما در شرایط استثنایی، از جمله زمانی که شاکیان با خطر جانی یا موانع جدی برای طرح شکایت مواجه باشند، امکان توقف محاسبه این مهلت قانونی وجود دارد تا گذشت زمان مانع رسیدگی به شکایت نشود.

دادگاه هنوز درباره مسئولیت احتمالی پرویز ثابتی در شکنجه شاکیان تصمیمی نگرفته و این موضوع در مراحل بعدی رسیدگی بررسی خواهد شد.

دادگاه گفته است: «شاکیان که اکنون در دهه ۷۰ و ۸۰ زندگی خود هستند، به این نتیجه رسیدند که شاید این تنها فرصت آنها برای احقاق حق باشد. از این رو، تصمیم گرفتند خطرات مرگباری را که با طرح این شکایت همراه بوده است، بپذیرند.»

دادگاه با استناد به شهادت شاکیان و مدارک موجود در پرونده، به این نتیجه رسید که شاکیان «به طور موجه از اقدامات تلافی‌جویانه جمهوری اسلامی، پرویز ثابتی و برخی گروه‌های سلطنت‌طلب» هراس داشته‌اند. به گفته دادگاه، این نگرانی‌ها در شرایط این پرونده، مانعی واقعی برای پیگیری حقوقی شاکیان بوده است.

دادگاه فدرال فلوریدا همچنین پذیرفته که ثابتی تا سال 2023 از دید عموم دور مانده بود و شاکیان پیش از آن اطلاعات قابل اتکایی درباره محل زندگی او نداشتند. از این رو، دادگاه عدم تلاش شاکیان برای یافتن او پیش از سال ۲۰۲۳ را به‌تنهایی نشانه «سهل‌انگاری» ندانسته است.

مجسمه ثابتی مقام ارشد ساواک در موزه عبرت (بازداشتگاه کمیته ضدخرابکاری) در تهران

سه شاکی پرونده، دلایل خود را برای طرح شکایت علیه پرویز ثابتی چنین توضیح داده‌اند. جان دو I گفته است: «مردم ایران باید بدانند چه بر سر نسل من آمد و این بخشی از تاریخ ماست.»

او همچنین گفته است: «این فقط برای خودم نیست، به خاطر فرزندان شماست... [طرح این شکایت] برای خانواده‌ام، همسایگانم و هم‌وطنانم است.»

جان دو II: «این برای من یک تعهد است و نمی‌توانم آن را نادیده بگیرم. می‌ترسم، به‌ویژه حالا... اما در عین حال، باید کاری را انجام دهم که به درستی آن باور دارم.»

جان دو III: «این فرصتی است که شاید یک بار در زندگی‌ام پیش بیاید تا نشان دهم حقوق بشر مفهومی والاتر از هر چیز دیگری است.»

بی‌بی‌سی با آرش آرامش، یکی از وکلای تیم حقوقی پرویز ثابتی، تماس گرفت و از او خواست درباره رای تازه دادگاه فلوریدا اظهار نظر کند، اما او گفت که «در حال حاضر هیچ اظهارنظری درباره این موضوع به رسانه‌ها ارائه نخواهد داد».

در بخشی از رای جدید دادگاه فلوریدا، به پیشینه تاریخی شکنجه در ایران پرداخته شده است. این رای به نقش ساواک در سرکوب مخالفان، شهرت کمیته مشترک ضدخرابکاری به‌عنوان «مرکز شکنجه» و تداوم یا بازتولید برخی روش‌های سرکوب پس از انقلاب اشاره می‌کند. دادگاه این پیشینه تاریخی را برای ارزیابی شرایطی بررسی کرده که شاکیان در آن زندگی کرده‌اند، نه برای صدور حکم درباره اصل اتهام شکنجه علیه پرویز ثابتی.

مرکز عدالت و پاسخگویی در بیانیه‌ای گفته است که دادگاه فلوریدا به این نتیجه رسیده است که برخلاف برخی کشورهای دیگر که پرونده‌های مشابهی درباره آنها بررسی شده، در ایران هرگز پس از پایان حکومت شاه، فرآیندی دموکراتیک برای رسیدگی به اتهاماتی مانند آنچه علیه پرویز ثابتی مطرح شده، شکل نگرفته است.

پرویز ثابتی به دلیل حضور علنی در تلویزیون در زمان شاه، از معدود چهره‌های شناخته‌شده دستگاه امنیتی حکومت پهلوی بود. بعد از پیروزی انقلاب 57 و سرنگونی حکومت شاه، ثابتی پنهان شد و مشخص نشد کجاست تا اینکه بعد از دهها سال در یکی از تجمعات ضد جمهوری اسلامی در آمریکا، ظاهر شد.

ثابتی مقام ارشد ساواک در برنامه تلویزیونی در زمان شاه

خانم متیوز به بی‌بی‌سی گفت که پس از رای دادگاه فلوریدا، پرونده اکنون وارد مرحله جمع‌آوری و تبادل مدارک و شواهد می‌شود: «مرحله‌ای که در آن، هر دو طرف اسناد، مدارک و شهادت شهود را با یکدیگر مبادله می‌کنند تا خود را برای محاکمه آماده کنند. این روند حدود یک سال ادامه خواهد داشت و هویت قربانیان در تمام این مدت همچنان محرمانه باقی خواهد ماند.»

دادگاه درخواست پرویز ثابتی برای کنار گذاشتن گزارش گلنار نیک‌پور، پژوهشگر تاریخ، را تا حدی رد کرد و این گزارش را برای توضیح پیشینه تاریخی ایران، ساواک و شرایط مخالفان سیاسی مرتبط دانست. با این حال، تصریح کرد که نتیجه‌گیری‌های حقوقی این کارشناس را نمی‌پذیرد.

خانم نیک‌پور از سوی شاکیان به‌عنوان کارشناس تاریخ معرفی شده و گزارشی درباره پیشینه بازداشت و شکنجه مخالفان سیاسی در ایران ارائه کرده است. او در این گزارش به مواردی از جمله «وادار کردن زندانیان به حضور در تلویزیون و اعلام برائت از عقایدشان» اشاره کرده است.

دادگاه در نتیجه‌گیری خود، با استناد به آرای پیشین، یادآور شده است که قانون حمایت از قربانیان شکنجه با هدف اجرای تعهدات ایالات متحده در چارچوب منشور سازمان ملل و توافق‌های بین‌المللی مرتبط با حمایت از حقوق بشر تصویب شده است. دادگاه همچنین تاکید کرده است که باید «اصل توقف یا تمدید مهلت قانونی را به‌گونه‌ای اعمال کند که نقض‌های جدی حقوق بشر در خارج از آمریکا، مانع اجرای عادلانه عدالت در دادگاه‌های این کشور نشوند».

پرویز ثابتی کیست؟

پرویز ثابتی متولد ۴ فروردین ۱۳۱۵ در سنگسر سمنان است و در دانشکده حقوق دانشگاه تهران درس خوانده است.

او در سال ۱۳۳۷ به عنوان تحلیلگر در سازمان اطلاعات و امنیت کشور (ساواک) استخدام شد. در سال ۱۳۴۵ به ریاست اداره یکم ساواک رسید. از سال ۱۳۵۲ تا ۱۳۵۷ مسئول اداره سوم یا مهم‌ترین رکن ساواک و رئیس ساواک تهران بوده است.

او سال ۱۳۵۷ با نام مستعار از فرودگاه تهران خارج شد و به لندن و سپس به آمریکا رفت. او دو فرزند دختر دارد.

پرویز ثابتی از سوی شماری از زندانیان سیاسی سابق و منتقدانش به نقش داشتن در شکنجه و مرگ فعالان سیاسی در دوران مسئولیتش در ساواک متهم شده است.

به نوشته بی بی سی، او مخالف فعالیت آزادانه بسیاری از نویسندگان و هنرمندان از جمله صمد بهرنگی بوده است. خودش به‌صراحت در مصاحبه با عرفان قانعی‌فرد در کتاب «در دامگه حادثه» گفته که کتاب اولدوز و کلاغ‌های صمد بهرنگی را پیش فرح پهلوی برده و تاکید کرده نویسندگانی مثل صمد بهرنگی از راه داستان افکار کمونیستی را ترویج می‌دهند و باید جلو آنها گرفته شود.

ثابتی در بخش‌های مختلف کتاب «در دامگه حادثه» اشاره می‌کند که اصرار داشته با فعالان سیاسی و نویسندگان جدی‌تر و شدیدتر برخورد شود و درباره این موضوع به مقام‌های بالاتر از خود و محمدرضا پهلوی شکایت می‌برده است.

ثابتی در حال مصاحبه با برنامه مستند شبکه من و تو 

شمار زیادی از زندانیان سیاسی از شکنجه خود در زندان کمیته مشترک ضدخرابکاری، که اداره سوم ساواک تحت مدیریت ثابتی در فعالیت آن نقش مهمی داشت، گزارش کرده‌اند؛ با این‌حال او در مصاحبه تاکید می‌کند که شکنجه را غیرقانونی می‌دانسته و حتی یک نفر را بازجویی نکرده است.

او در مقابل پرسشی درباره شکنجه زندانیان سیاسی چپ و چریک‌های فدایی، آنها را «تروریست» خوانده و ادعا کرده بسیاری از آنها یا در زد‌و‌خورد زخمی شده یا به دست گروه خودشان شکنجه شده بودند و بسیاری هم در این باره اغراق می‌کردند.

ثابتی همچنین گفته که در سال‌های آخر حکومت پهلوی اگر برخورد جدی‌تری انجام می‌شد و به توصیه‌های او عمل می‌شد، کار حکومت به این‌جا نمی‌رسید. به گفته او، در سال ۱۳۵۷ فهرستی ۱۵۰۰ نفره از نویسندگان و فعالان سیاسی و مذهبی تهیه کرد و خواستار بازداشت آنها شد که محمدرضا شاه با بازداشت ۳۰۰ نفر از آنها موافقت کرد.

پرویز ثابتی مخالف نرمش محمدرضا شاه پهلوی در سال‌های آخر حکومتش در قبال مخالفان و مسائل حقوق بشری بود و می‌گوید شاه در این زمینه در مقابل آمریکا اشتباه کرد.

او در یادداشتی بر کتاب مصاحبه‌اش در سال ۱۳۸۹ نوشته گزارش‌های زیادی درباره فساد در دستگاه حکومتی به دربار داده که به خاطر آنها مواخذه شده است.

آرشیوی - پرویز ثابتی وقتی مقام ارشد ساواک بود

ترامپ: تماس‌هایی درباره نارضایتی از وزیر جنگ وجود دارد/ فعلا قصد برکناری ندارم

بیشتر بخوانید:

موافقت دادگاه امریکا با محاکمه مقام ارشد ساواک

تماشاخانه

جتی که مثل موشک سقوط کرد؛ رؤیای دختری که در آسمان ناتمام ماند

پناهگاه زیرزمینی کرد علیا؛ راز شهری که زیر زمین پنهان شده است / ۲ هزار سال پیش با الهام از لانه مورچه‌ها ساخته شد

فیلم های دیگر