یکی از مرموزترین خودروهای تاریخ؛ چرا فراری اف اکس این قدر خاص است؟ (+عکس)

عصر ایران - در تاریخ فراری، خودروهای کمیاب کم نیستند؛ اما فراری اف اکس (Ferrari FX) در دسته ای کاملا متفاوت قرار می گیرد. این خودرو نه یک مدل تولید انبوه فراری بود و نه صرفا یک کانسپت نمایشی. اف اکس محصول یکی از عجیب ترین پروژه های سفارشی دهه 1990 بود؛ پروژه ای که در جریان سفارش های گسترده خانواده سلطنتی برونئی شکل گرفت و در نهایت، یک فراری با بدنه کاملا جدید پینین فارینا و فناوری انتقال قدرتی بسیار جلوتر از زمان خود را به وجود آورد.

فراری اف اکس از نظر فنی ریشه در خانواده تستاروسا (Testarossa) و به ویژه نمونه های متاخرتر این خانواده داشت، اما تقریبا هیچ شباهتی به ظاهر شناخته شده تستاروسا نداشت. پینین فارینا بدنه، کابین و بخش هایی از مهندسی خودرو را از نو طراحی کرد و در پیشرفته ترین مرحله پروژه، یک گیربکس ترتیبی الکتروهیدرولیکی با همکاری مهندسان ویلیامز روی خودرو توسعه یافت.

فراری ویژه برای یک مشتری ویژه

برای درک بهتر اف اکس باید آن را در کنار دیگر فراری های سفارشی ساخته شده برای کشور برونئی دید. در دهه 1990، پینین فارینا برای خانواده سلطنتی این کشور تنها به تغییر ظاهر خودروهای استاندارد اکتفا نمی کرد. این شرکت در برخی پروژه ها عملا نقش یک استودیوی طراحی، مرکز مهندسی و سازنده خودروهای تیراژ بسیار محدود را همزمان بر عهده داشت.

در همین دوره، پروژه هایی مانند اف90 و بعدها خانواده 456 جی تی ونیز نشان دادند که یک مشتری خصوصی می تواند فراری را تا حدی از هویت مدل تولیدی آن دور کند که نتیجه نهایی تقریبا به یک خودروی مستقل تبدیل شود. اف اکس در این میان جایگاه ویژه ای داشت، زیرا افزون بر طراحی متفاوت، در بخش انتقال قدرت نیز وارد قلمروی آزمایشی شد.

فراری اف90

زیر این بدنه متفاوت چه چیزی قرار داشت؟

ریشه فنی اف اکس به خانواده موتورهای دوازده سیلندر تخت فراری بازمی گشت؛ همان معماری ای که از تستاروسا به 512 تی آر (512 TR) و سپس اف512 ام (F512 M) رسید.

اف512 ام آخرین عضو تولیدی این خانواده بود و به موتور 4.9 لیتری 12 سیلندر با قدرتی در حدود 440 اسب بخار مجهز شد. تنها 500 دستگاه اف512 ام ساخته شد و پس از آن، فراری با معرفی 550 مارنلو (550 Maranello) بار دیگر پرچمدار 12 سیلندر خود را به موتور جلو منتقل کرد.

البته درباره اینکه تمام نمونه های اف اکس دقیقا از یک مشخصات فنی استفاده می کردند، نمی توان با قطعیت صحبت کرد. شماره شاسی های شناخته شده این پروژه در نقاط مختلفی از روند تولید خانواده تستاروسا و 512 قرار می گیرند و همین موضوع باعث شده برخی روایت های ساده شده درباره یکسان بودن تمام اف اکس ها چندان دقیق نباشند.

پینین فارینا تقریبا همه چیز را از نو ساخت

مهم ترین ویژگی اف اکس شاید این باشد که با یک «فراری با بدنه جدید» طرف نیستیم. طراحی پینین فارینا تقریبا تمام هویت بصری خودرو را تغییر داد.

در حالی که تستاروسا با ورودی های هوای بزرگ، صفحات افقی معروف روی طرفین بدنه و فرم بسیار هندسی خود شناخته می شد، اف اکس به سمت زبان طراحی نرم تر و یکپارچه تر دهه 1990 حرکت کرد. دماغه خودرو پایین و گرد بود و چراغ ها زیر پوشش های شفاف قرار داشتند. در نمای جانبی نیز ورودی های هوا تا حد زیادی در بدنه ادغام شدند و دیگر مانند تستاروسا به عنصر اصلی طراحی تبدیل نمی شدند.

در قسمت عقب نیز خبری از ظاهر آشنای تستاروسا نبود. چراغ های دایره ای در یک مجموعه ساده تر قرار گرفتند و فرم بخش عقب با توجه به نیازهای جدید مربوط به خنک کاری و سیستم اگزوز شکل گرفت. نتیجه، خودرویی بود که تناسبات کلی یک سوپراسپرت موتوروسط را حفظ می کرد، اما از نظر ظاهری تقریبا یک خودرو کاملا جدید به نظر می رسید.

بدنه سبک و مهندسی متفاوت

گزارش های مربوط به ساخت فراری اف اکس از استفاده از آلومینیوم در بدنه و به کارگیری فیبر کربن در بخش هایی مانند کاپوت، درها و برخی قسمت های ساختاری خبر می دهند. البته مشخص نیست تمام خودروهای این پروژه دقیقا از ترکیب مواد یکسانی استفاده کرده باشند؛ چرا که اف اکس ها به صورت دست ساز و در تعداد بسیار محدود ساخته شدند.

حتی درباره خودروی آبی رنگ معروف با شاسی 103396 نیز گزارش شده که تقریبا هیچ یک از شیشه ها و پنل های بدنه آن، به جز شیشه جلو، با نمونه استاندارد مطابقت نداشتند. این موضوع نشان می دهد پینین فارینا صرفا چند قطعه ظاهری را تعویض نکرده بود، بلکه با یک پروژه بازطراحی عمیق روبه رو بودیم.

مشکل بزرگ؛ خنک کاری یک 12 سیلندر

تغییر ظاهر خودرو تنها چالش مهندسان نبود. موتور 12 سیلندر تخت فراری به فضای قابل توجهی برای مدیریت حرارت و جریان هوا نیاز داشت. حذف فرم های جانبی آشنای تستاروسا به این معنی بود که مسیر ورود هوا و جایگاه رادیاتورها نیز باید با بدنه جدید هماهنگ می شد.

در اف اکس، سیستم خنک کاری و مسیرهای انتقال هوا بازنگری شدند و سیستم اگزوز نیز متناسب با طراحی جدید قسمت عقب تغییر کرد. این تغییرات نشان می دهند که طراحی بدنه جدید روی یک خودروی موتور وسط، زنجیره ای از تغییرات مهندسی را به همراه دارد؛ زیرا اگزوز، خنک کاری، سازه عقب و فضای موتور همگی برای جای محدودی با یکدیگر رقابت می کنند.

گیربکسی که از فرمول یک الهام گرفته بود

اما شاید هیجان انگیزترین بخش داستان فراری اف اکس به گیربکس آن مربوط شود.

در اواسط دهه 1990، گیربکس های ترتیبی با تعویض دنده از طریق پدال های پشت فرمان بیشتر در دنیای فرمول یک دیده می شدند تا خودروهای جاده ای. فراری تازه چند سال بعد، در سال 1997، سیستم فرمول یک را روی اف355 معرفی کرد. بنابراین پروژه اف اکس در زمانی در حال توسعه بود که این فناوری هنوز به تجهیزات معمول سوپراسپرت های خیابانی تبدیل نشده بود.

گاهی گفته می شود ویلیامز یک «گیربکس فرمول یک» را روی فراری اف اکس نصب کرد، اما این توصیف بیش از حد ساده است. آنچه این سیستم را خاص می کرد، استفاده از عملگر و کنترل الکتروهیدرولیکی بود که امکان تعویض دنده ترتیبی با فرمان های روی فرمان را فراهم می کرد.

گزارش های تاریخی نشان می دهند که توسعه این سیستم در مراحلی با پرودرایو (Prodrive) و سپس ویلیامز ارتباط داشته است. خودروی آبی رنگ 103396 در نسخه نهایی خود از سیستم توسعه یافته با همکاری شرکت ویلیامز استفاده می کرد و پدال های تعویض دنده سبز و قرمز آن یکی از شاخص ترین جزئیات کابین این خودرو هستند.

خودرویی که واقعا آزمایش شد

بسیاری از فراری های سفارشی خانواده سلطنتی برونئی بیشتر از طریق عکس ها، روایت ها و اطلاعات پراکنده شناخته می شوند، اما اف اکس شماره شاسی 103396 یک تفاوت مهم داشت: این خودرو واقعا توسط یک روزنامه نگار خودرویی رانده شد.

وینست گودفلو، نویسنده حوزه خودرو، این نمونه را برای مجله فورزا (Forza) آزمایش کرد. همین آزمایش اهمیت تاریخی خودرو را بیشتر می کند، زیرا اف اکس را از یک مجموعه مشخصات روی کاغذ به یک خودروی واقعی و قابل رانندگی تبدیل کرد.

گزارش های حاصل از این آزمایش نشان می دادند که سیستم الکتروهیدرولیکی تعویض دنده در هماهنگی با موتور 12 سیلندر عملکرد قابل توجهی داشت. این مسئله نشان می دهد پروژه اف اکس صرفا یک تمرین طراحی برای یک مشتری ثروتمند نبود؛ بلکه خودرویی بود که سیستم انتقال قدرت آن نیز واقعا توسعه و آزمایش شده بود.

داستان خاص شاسی 103396

خودروی آبی رنگ با شاسی 103396 به عنوان شماره چهار پروژه شناخته می شود. این خودرو زمانی که روند سفارش های برونئی متوقف شد، همچنان در بریتانیا و در جریان توسعه سیستم انتقال قدرت قرار داشت و در نهایت به مجموعه دیک مارکونی، کارآفرین و کلکسیونر آمریکایی، راه یافت.

این اتفاق باعث شد نمونه ای از فراری اف اکس برخلاف بسیاری از خودروهای دیگر پروژه، خارج از مجموعه سلطنتی برونئی باقی بماند و بعدها در معرض دید عموم قرار گیرد. حضور آن در موزه خودرو مارکونی در جنوب کالیفرنیا فرصتی برای مشاهده دقیق بدنه، کابین، شماره شاسی و جزئیات فنی خودرو فراهم کرد.

همین نمونه یکی از مهم ترین منابع فیزیکی برای شناخت اف اکس است؛ زیرا بسیاری از جزئیات دیگر خودروهای این پروژه همچنان در هاله ای از ابهام قرار دارند.

بالاخره چند دستگاه فراری اف اکس ساخته شد؟

یکی از جذاب ترین بخش های داستان فراری اف اکس، تعداد واقعی خودروهای ساخته شده است.

سال ها عدد هفت دستگاه به عنوان تعداد اف اکس های تولید شده مطرح می شد؛ روایتی که می گفت شش خودرو به برونئی رفتند و نمونه شماره 103396 خارج از این مجموعه باقی ماند. اما در حال حاضر تنها شش شماره شاسی مشخص از این پروژه قابل شناسایی است: 099664، 099665، 101368، 101676، 103396 و 103957.

در عین حال، روایت هفت دستگاه همچنان در منابع قدیمی و برخی گزارش های تخصصی تکرار می شود. بنابراین در حال حاضر نمی توان با اطمینان گفت یک خودروی هفتم ساخته شده، صرفا برنامه ریزی شده یا از اسناد قابل دسترس حذف شده است. عدد 9 دستگاه نیز گاهی مطرح شده، اما پشتوانه مستندی در حد روایت های شش یا هفت دستگاه ندارد.

چرا اف اکس را نمی توان فقط یک اف512 ام با بدنه متفاوت دانست؟

توصیف فراری اف اکس به عنوان یک اف512 ام با بدنه سفارشی، بخش مهمی از داستان این خودرو را نادیده می گیرد. پینین فارینا برای این پروژه بدنه ای آلومینیومی و کامپوزیتی، شیشه ها و پنل های متفاوت، سیستم خنک کاری بازطراحی شده، اگزوز متفاوت و کابینی کاملا اختصاصی ایجاد کرد.

مهم تر از همه، پروژه به توسعه یک سیستم انتقال قدرت الکتروهیدرولیکی ترتیبی با کنترل از روی فرمان رسید؛ فناوری ای که بعدها در خودروهای جاده ای فراری به بخشی شناخته شده از تجربه رانندگی تبدیل شد. البته اف اکس منشا مستقیم سیستم فرمول یک فراری محسوب نمی شود، اما نشان می دهد چنین ایده ای پیش از ورود رسمی آن به خودروهای تولیدی، در یک پروژه بسیار محدود مورد آزمایش قرار گرفته بود.

آخرین نفس های عصر کوچ سازی ایتالیایی

فراری اف اکس را می توان یکی از نمونه های جالب بازگشت کوتاه مدت کوچ سازی سنتی به عصر فناوری های مدرن دانست. در دهه های 1950 و 1960، ساخت خودروهای خاص توسط شرکت هایی مانند پینین فارینا بخشی مهم از صنعت خودرو بود، اما با افزایش تولید صنعتی، این شیوه به تدریج محدودتر شد.

پروژه های مجموعه سلطنتی برونئی فرصتی کم نظیر برای پینین فارینا ایجاد کردند تا دوباره خودرویی را در تیراژی بسیار پایین و بدون محدودیت های اقتصادی تولید انبوه طراحی و مهندسی کند. تفاوت این بار در فناوری بود: به جای روش های سنتی، فیبر کربن، الکترونیک و مهندسی انتقال قدرت با الهام از دنیای مسابقات نیز وارد این فرمول شده بودند.

در نهایت، فراری اف اکس را می توان یک شاخه موازی و بسیار خاص در تاریخ فراری دانست؛ خودرویی که از خانواده تستاروسا و اف512 ام متولد شد، اما هویت مستقل خود را پیدا کرد. این خودرو نه پیش نمونه ای برای مدل بعدی فراری بود و نه منشا مستقیم گیربکس فرمول یک این شرکت؛ بلکه پروژه ای مستقل بود که در نقطه تلاقی کوچ سازی سنتی ایتالیا، طراحی پینین فارینا و فناوری الکترونیکی سوپراسپرت های دهه 1990 شکل گرفت.

و شاید همین ویژگی، اف اکس را جذاب تر از بسیاری از فراری های رسمی و شناخته شده می کند؛ خودرویی که تقریبا خارج از کاتالوگ مارانلو متولد شد و بخش بزرگی از تاریخش هنوز پشت درهای بسته مجموعه سلطنتی برونئی باقی مانده است.

تنظیم و ترجمه: محمدمهدی حیدرپور

دیدار فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با فرمانده کل انتظامی کشور

بیشتر بخوانید:

عجیب ترین مازراتی تاریخ؛ یک خودرو با فرمانی که هیچ کس انتظارش را نداشت (+تصاویر)

تماشاخانه

آخر این بیماری مرگ است؟ دارو گران شده و جان ارزان‌تر

ماجرای بلوار طالقانی و سیل عظیمیه کرج / اشکال جدی کار کجاست؟

فیلم های دیگر