راز چشم های عجیب گربه، جغد و تارسیه (+اینفوگرافیک)

عصر ایران - تاریکی برای همه حیوانات به یک معنا نیست. برخی گونه ها برای فعالیت در شب، چشم هایی تکامل داده اند که می توانند از کوچک ترین مقدار نور موجود در محیط استفاده کنند؛ اما این سازگاری ها در همه حیوانات یکسان نیست. گربه، جغد انبار و تارسیه سه نمونه جالب از راهکارهای متفاوت طبیعت برای دیدن در نور کم هستند.

گربه های خانگی؛ استفاده از لایه بازتابنده و مردمک های گشاد

گربه های خانگی یکی از شناخته شده ترین نمونه ها هستند. مردمک چشم گربه می تواند در نور کم بسیار گشاد شود و اجازه دهد نور بیشتری وارد چشم شود. افزون بر این، پشت شبکیه گربه لایه ای بازتابنده به نام تاپتوم لوسیدوم (Tapetum lucidum) قرار دارد. این لایه بخشی از نوری را که از گیرنده های نوری عبور کرده، دوباره به سمت آن ها باز می تاباند و در نتیجه فرصت بیشتری برای دریافت نور فراهم می کند. همین ساختار عامل درخشش سبز یا آبی رنگ چشم گربه در نور شب نیز هست. گربه ها همچنین تعداد زیادی سلول استوانه ای دارند که برای تشخیص نور ضعیف مناسب اند.

جغد انبار؛ چشم های بزرگ و شبکیه غنی از سلول های استوانه ای

جغد انبار مسیر متفاوتی را برای دید در نور کم در پیش گرفته است. چشم های این پرنده نسبت به اندازه بدن بسیار بزرگ اند و ساختار شبکیه آن به شدت تحت تاثیر سلول های استوانه ای قرار دارد؛ گیرنده هایی که نسبت به نور کم حساس تر از سلول های مخروطی هستند. چشم های بزرگ، قرنیه و عدسی بزرگ و شبکیه غنی از سلول های استوانه ای به جغد انبار اجازه می دهند در شرایط کم نور، حساسیت بینایی بالایی داشته باشد.

تارسیه؛ جبران نبود تاپتوم با چشم های فوق العاده غول پیکر

اما تارسیه راهکار عجیب تری دارد. این نخستی کوچک شب فعال، برخلاف بسیاری از پستانداران شب زی، فاقد تاپتوم لوسیدوم است. در عوض، چشم های آن به شکل غیرعادی بزرگی تکامل یافته اند؛ به طوری که چشم های تارسیه در مقایسه با اندازه بدن، از بزرگ ترین چشم ها در میان پستانداران محسوب می شوند. افزایش اندازه چشم به ورود و دریافت نور بیشتر کمک می کند و بخشی از کمبود ناشی از نداشتن لایه بازتابنده را جبران می کند.

تنوع راهکارهای تکاملی برای دید در شب

در واقع، این سه حیوان نشان می دهند که تکامل برای دیدن در شب تنها یک راه حل ندارد. یک گونه ممکن است از لایه ای بازتابنده برای افزایش بهره وری نور استفاده کند، گونه ای دیگر روی چشم های بزرگ و شبکیه غنی از سلول های استوانه ای تکیه کند و گونه ای مانند تارسیه با بزرگ تر کردن چشم های خود، نور بیشتری را به شبکیه برساند.

مرز بینایی در شب؛ نیازمندی به حداقل نور محیطی

البته هیچ کدام از این سازگاری ها به معنای دیدن در تاریکی مطلق نیست. برای شکل گیری تصویر، همچنان به مقداری نور نیاز است؛ تفاوت در این است که چشم حیوانات شب زی می تواند از نور بسیار کم موجود در محیط، بسیار موثرتر از چشم انسان استفاده کند. همین سازگاری های گوناگون، یکی از نمونه های جذاب از راه هایی است که تکامل برای حل یک مسئله مشابه در گونه های مختلف به کار گرفته است.

تنظیم و ترجمه: محمدمهدی حیدرپور

ساغر حاجی‌پور: بیماری کبدی گرفتم؛ داروهایم باعث چاقی من شدند

بیشتر بخوانید:

وقتی انسان یک بازنده است/ رقبا: جغد، گربه و روباه (اینفوگرافیک)

حیوانات جهان را چگونه می بینند؟ تفاوت شگفت انگیز بینایی آن ها با انسان را ببینید

تماشاخانه

بزرگترین قطع درخت در تاریخ تهران چطور اتفاق افتاد؟ در حدود ۳ سال حدود ۳۰ هزار اصله درخت

ابهام در جمله «سرزمین متعلق به خودش» ؛ به کی؟ افغانستانی‌ها؟ آن هم از زمین‌های چابهار !

فیلم های دیگر