نظر تهیه‌کننده اصول‌گرا درباره حرف‌های لاله مرزبان در جشنواره ونیز

سعید الهی - تهیه‌کننده سینما - با بیان این دیدگاه که «نباید توقعاتمان از یک بازیگر را به جرم علیه او تبدیل کنیم»، از اظهارات لاله مرزبان در جشنواره ونیز به صراحت انتقاد کرد و به ایسنا گفت: به اعتقاد من، سخنان خانم مرزبان در شرایطی که کشور درگیر جنگ بود، نه‌تنها انتخاب هوشمندانه‌ای نبود، بلکه فرصت مهم یک تریبون بین‌المللی را نیز تا حد زیادی از بین برد. در شرایطی که جامعه با یکی از دشوارترین مقاطع خود مواجه است، انتظار از یک چهره فرهنگی این است که بداند کجا، چه چیزی و با چه ادبیاتی باید بگوید.

او افزود: وقتی یک هنرمند ایرانی در جشنواره‌ای مانند ونیز روی صحنه می‌رود، دیگر نمی‌توان گفت هر جمله‌ای که می‌گوید صرفاً یک حرف شخصی است و هیچ مسئولیتی متوجه او نیست. او نماینده رسمی جمهوری اسلامی نیست، اما به هر حال مخاطب خارجی، ایران و جامعه ایرانی را در کنار آن هنرمند می‌بیند. بنابراین طبیعی است که از او انتظار درک موقعیت و برخورد مسئولانه‌تری داشته باشیم.

الهی تصریح کرد: انتقاد من این نیست که چرا لاله مرزبان درباره زنان و آزادی صحبت کرده است. مسئله این است که آیا در آن شرایط، این مهم‌ترین حرفی بود که یک بازیگر ایرانی می‌توانست از آن تریبون بزند؟ آیا واقعاً هیچ مسئله مهم‌تری در ذهن ایشان نبود؟ آیا نمی‌شد حتی همان دغدغه را با ادبیاتی پخته‌تر و در کنار اشاره‌ای به رنج و نگرانی مردم ایران مطرح کرد؟ به نظرم پاسخ به این پرسش‌ها چندان دشوار نیست.

الهی ادامه داد: کشور در شرایط جنگی بود، خانواده‌های بسیاری درگیر اضطراب و نگرانی بودند و مردم با مسائل و آسیب‌های متعددی دست‌وپنجه نرم می‌کردند. در چنین وضعیتی، اینکه تمام ظرفیت یک تریبون جهانی را به یک مطالبه اجتماعی تقلیل بدهیم، به نظرم یک فرصت‌سوزی جدی است. هنرمند می‌تواند دغدغه شخصی خودش را داشته باشد، اما موقعیت اجتماعی و تاریخی سخنش را هم باید بشناسد.

وی در عین حال تأکید کرد: اما همین نقد نباید ما را به نقطه‌ای برساند که بخواهیم برای هنرمند تعیین کنیم چه بگوید و چه نگوید. جمله خانم مرزبان هرچقدر هم که از نظر من و بسیاری از مردم نابه‌جا، کم‌تناسب یا ناامیدکننده باشد، به خودی خود سخنی توهین‌آمیز یا مجرمانه نیست. اینکه یک هنرمند حرفی بزند که ما نمی‌پسندیم، جرم محسوب نمی‌شود.

الهی گفت: متأسفانه ما گاهی توقع داریم بازیگر، در چند جمله، همه مسائل کشور را نمایندگی کند؛ از جنگ و امنیت گرفته تا اقتصاد، خانواده، زنان، فرهنگ و هزار مسئله دیگر. بعد هم اگر جمله‌ای برخلاف انتظار ما گفت، چنان با او برخورد می‌کنیم که گویی مرتکب خطایی نابخشودنی شده است. این نگاه را قبول ندارم.

این کارشناس فرهنگ و رسانه افزود: اگر قرار است خانم مرزبان نقد شود، اتفاقاً باید نقد اصلی متوجه انتخاب و زمان‌بندی سخن او باشد. ایشان می‌توانست از یک فرصت کم‌نظیر برای طرح تصویری عمیق‌تر از جامعه ایران، رنج مردم، ایستادگی خانواده‌ها و حتی دغدغه‌های زنان ایرانی استفاده کند. اما این فرصت به بیان یک مطالبه محدود شد و به نظر من، این انتخاب، از یک چهره فرهنگی در چنین جایگاهی انتظار نمی‌رفت.

او ادامه داد: با این حال، من با تبدیل این اشتباه یا انتخاب نامناسب به یک پرونده اخلاقی و سیاسی موافق نیستم. ما باید آن‌قدر اعتمادبه‌نفس فرهنگی داشته باشیم که اجازه دهیم هنرمندان حرف بزنند و در مقابل، منتقدان هم حرف آنها را نقد کنند. قرار نیست هرکس مطابق انتظار ما سخن نگفت، حذف شود.

الهی در پایان خاطرنشان کرد: لاله مرزبان به نظر من می‌توانست و باید از آن تریبون بسیار بهتر استفاده می‌کرد. نقد این کم‌دقتی کاملاً به‌جا است؛ به‌خصوص وقتی پای یک تریبون جهانی و شرایط ویژه کشور در میان است. اما اگر به بهانه این سخن، آزادی اظهارنظر یک بازیگر را زیر سؤال ببریم، از آن طرف بام افتاده‌ایم. هنرمند باید مسئولیت سخنش را بپذیرد و جامعه هم باید حق نقد آن سخن را داشته باشد؛ اما هیچ‌کدام نباید به جرم‌سازی علیه دیگری منتهی شود.

لاله مرزبان اخیرا جایزه بهترین بازیگر زن جشنواره فیلم ونیز را برای فیلم «مراقب» دریافت کرد که صحبت‌هایش در مراسم دریافت جایزه با حاشیه‌ها و انتقادهایی مواجه شد.