عصر ایران؛ محمود فاضلی، دیپلمات پیشین و تحلیلگر امور بین الملل ـ دیوان «مکانیسم دادگاههای بین المللی جنایی» اعلام کرد «راتکو ملادیچ» رهبر سابق نظامیان صربهای بوسنی که به دلیل نقش داشتن در جنگ بوسنی (۱۹۹۲ تا ۱۹۹۵) و کشتار مردم شهر «سربرنیتسا» به حبس ابد محکوم شده بود، در سن ۸۴ سالگی در بیمارستانی در هلند درگذشت.
این دیوان ملادیچ را به خاطر نقشی که در محاصره شهر سارایوو و قتل عام بیش از هشت هزار مرد و پسر مسلمان در «کشتار سربرنیتسا» در ژوئیه ۱۹۹۵ داشت، به نسل کشی، جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت متهم کرده بود.
عملیاتی که با سیاست «پاکسازی قومی» علیه مسلمانان بوسنیایی و کرواتها همراه شد و به قتل، اخراج اجباری و محاصره شهرها انجامید. کشتار در سربرنیتسا اوج جنگی وحشیانه بود که بیش از سه سال به طول انجامید و طی آن ملادیچ بر محاصره سارایوو، پایتخت بوسنی، نظارت داشت. این شهر روزانه با توپخانه، تانک و تکتیراندازها هدف قرار میگرفت. ملادیچ همچنین مسئول محاصره ۴۴ ماهه سارایوو بود، طولانی ترین محاصره یک پایتخت در تاریخ معاصر اروپا بود.
در این دوره، تکتیراندازها و گلوله باران مداوم مناطق مسکونی هزاران غیرنظامی، از جمله کودکان، را قربانی کردند و شهروندان را در شرایطی شبیه زندان نگه داشتند. کشتار در شهر سربرنیتسا انتقاداتی جدی را علیه سازمان ملل و دبیرکل وقت آن و نیز نیروهای هلندی حافظ صلح در این منطقه مطرح کرد.

قبر قربانیان کشتار سربرنیتسا
او ۳۱ سال پیش دستور قتل عام حداقل هشت هزار مسلمان بوسنیایی را صادر کرد. نیروهی تحت امر او، اجساد قربانیان قتل عام سربرنیتسا را در طول چهار روز با بولدوزر در گورهای جمعی بزرگ دفن کردند. مدتی بعد برای لاپوشانی این کشتار، برخی اجساد را از گورهای جمعی خارج کرده و به نقاط دوردست کوهستانی منتقل کردند.
او به خود میبالید که «خدای صرب» است! بنا به تأیید دیوان بینالمللی جنایی، وابسته به سازمان ملل، هدف از این کشتار، «پاکسازی قومی»، از طریق اخراج اجباری مسلمانان بوسنی بود. دادگاه اعلام کرد که ملادیچ بههمراه دیگر رهبران وقت صرب طراحان یک توطئۀ جنایی برای اجرای این برنامه بوده اند.
هدف جنگ سالاران صربستان که ملادیچ موظف به اجرای آن بود (همانطور که در دادگاه کیفری بین المللی سازمان ملل برای یوگسلاوی سابق (ICTY) تعیین شده بود، اخراج اجباری مسلمانان بوسنیایی، کرواتها و سایر غیرصربها برای پاکسازی سرزمین بوسنی برای ایجاد صربستان بزرگ بود.
به باور دادگاه، افرادی همچون ملادیچ، میلوشویچ رئیس جمهوری وقت صربستان و رادوان کاراجیچ، رهبر سیاسی صربهای بوسنی، بخشی از یک توطئه جنایی برای اجرای این طرح بودند.
گور جمعی قربانیان کشتار سربرنیتسا

ملادیچ که ۱۶ سال متواری بود، سرانجام در سال ۲۰۱۱ در صربستان دستگیر شد. دادگاه کیفری بین المللی یوگسلاوی سابق در سال ۲۰۱۷ او را به اتهام نسلکشی، جنایت علیه بشریت و جنایات جنگی به حبس ابد محکوم کرد؛ حکمی که بعدها قطعی شد.
ملادیچ که پس از محکومیتش از سوی «زید رعد الحسین» کمیسر سابق حقوق بشر سازمان ملل، به عنوان «مظهر شر» توصیف شد. او بیش از یک میلیون نفر را نیز بیخانمان کرد.
سال گذشته دادگاه جنایات جنگی سازمان ملل درخواست آزادی زودهنگام ملادیچ، را رد کرد.
«گراسیلا گاتی سانتانا» قاضی دادگاه گفته بود «وضعیت ملادیچ به آستانه «بیماری حاد لاعلاج» که برای آزادی زودهنگام لازم است، نرسیده است. اطلاعات پیش روی من نشان می دهد که شرایط انسانی قانع کننده ای که ملادیچ به عنوان مبنای آزادی خود به آن استناد کرده، اثبات نشده است و شرایط بازداشتگاه حداکثر آسایش او را تضمین کرده است.»
ملادیچ، که به «قصاب بوسنی» نیز ملقب بود از آن زمان در بازداشت سازمان ملل در لاهه به سر می برد و در سالهای اخیر با مشکلات جدی جسمی مواجه بود. ملادیچ تا پایان عمر هیچگاه مسئولیت جنایاتش را نپذیرفت، اما برای بسیاری از بازماندگان، نام او همچنان نماد وحشیانهترین جنایات جنگی در بالکان باقی ماند.

با انتقال جسد وی به بلگراد هزاران نفر در این شهر برای مراسم تشییع جنازه ملادیچ، ژنرال صرب که به جرم سازماندهی بدترین قتل عام اروپا از زمان جنگ جهانی دوم محکوم شده بود، گرد هم آمدند و بازگشت او را به خانه گرامی داشتند! اقدامی که نگرانیهای بین المللی را برانگیخته است.
ملادیچ در میان بسیاری از صربها، از جمله سیاستمداران، چهرهای محبوب باقی ماند و تابوت او با یک هواپیمای دولتی به صربستان منتقل شد، در پرچمهای ملی پیچیده از هواپیما حمل شد.
هزاران نفر در مقابل کلیسایی در پایتخت صربستان جمع شدند تا به ملادیچ ادای احترام کنند. نیروهای مسلح در کنار تابوت او که کلاه نظامی مخصوص او و همچنین شمشیری روی آن قرار داشت، نگهبانی میدادند. مدالهایی در مقابل تابوت قرار داشت.
در بیرون کلیسا، پرچمهای صربستان در نزدیکی نصب شده بود که روی آن نوشته بودند: خوش آمدی، ژنرال، از مادرت به خاطر پرورش یک قهرمان سپاسگزاریم!
این مراسم با محکومیت «مارتا کاس»، کمیسر توسعه اتحادیه اروپا روبرو بود. او حتی سفر برنامه ریزی شده اش به صربستان را لغو کرد. او در روزهای اخیر گفته بود بازگشت جسد ملادیچ به بلگراد، تاریک ترین صفحات تاریخ اخیر ما را به اروپا یادآوری می کند.
بزرگ نمایی پیرامون مرگ ملادیچ با ارزشهایی که مسیر اتحادیه اروپا بر اساس آنها بنا شده، سازگار نیست. این مسیر مستلزم رویارویی با گذشته، آشتی واقعی و احترام به قربانیان جنایات جنگی است. ارزشهایی که آینده مشترک ما را تشکیل میدهند، قابل مذاکره نیستند.»
سخنگوی اتحادیه اروپا نیز مدعی شد «هر گونه تجلیل از جنایتکاران جنگی، انکار نسلکشی و تجدیدنظرطلبی با اساسی ترین ارزشهای اروپایی مغایرت دارد و جایی در اتحادیه اروپا یا کشورهای نامزد عضویت در اتحادیه اروپا ندارد.»
خانم «فون در لاین» رئیس کمیسیون اروپا در شبکه X نوشت: «تصاویر مراسم تشییع جنازه ملادیچ در بلگراد تکاندهنده بود. عناصر حمایت رسمی و حضور برخی از مقامات ارشد صربستان در مراسم تشییع جنازه عمیقاً تأسف بار است. این اقدامات نشاندهنده شکست در مقابله با فصلی تاریک در تاریخ معاصر اروپا است و با ارزشهای زیربنایی مسیر صربستان به سوی اتحادیه اروپا در تضاد است.»
مقامات اروپایی با محکوم کردن حضور مقامات ارشد صربستان در مراسم تشییع ملادیچ اعلام کردند که تجلیل رسمی از وی با ارزشهای اتحادیه اروپا در تضاد است و میتواند روند عضویت صربستان در این اتحادیه را بیش از پیش تحت تاثیر قرار دهد.
مقامات بوسنی نیز در اعتراض به اقدام صربستان برای برگزاری مراسم تشییع جنازه عمومی گسترده برای «ملادیچ» معروف به «قصاب بوسنی» دو دیپلمات صرب را اخراج کرده و تاکید داشتند «بوسنی از امضای یک یادداشت تفاهم درباره حسن همجواری و همکاری میان کشورهای غرب بالکان خودداری خواهد کرد.
ما با چنین صربستانی اسناد مربوط به حسن همجواری را امضا نخواهیم کرد. بلگراد با برگزاری چنین مراسمی از همه خطوط قرمز عبور کرد. بوسنی همه کارکنان خود را از سفارتش در بلگراد خارج خواهد کرد».
گورستان و اسامی 8300 قربانی کشتار سربرنیتسا

تاسف بارتر اینکه دربی فوتبال اخیر در شهر بلگراد میان دو تیم «ستاره سرخ و پارتیزان» با حواشی و صحنه های جنجالی روی سکوها همراه بود. هواداران این دو رقیب دیرینه نام ملادیچ، فرمانده نظامی سابق صربهای بوسنی را که به جرم نسلکشی و جنایات جنگی محکوم شده بود، به صورت یکصدا فریاد زدند.
در جریان این مسابقه، هواداران ستاره سرخ طرحی با چهره ملادیچ و عبارت «به سوی پوتوچاری» به نمایش گذاشتند. این جمله بازسازی دقیق کلماتی است که ملادیچ در سال ۱۹۹۵ و در آستانه ورود نیروهایش به سربرنیتسا زبان آورد؛ منطقهای که در آن زمان تحت حفاظت سازمان ملل قرار داشت و مملو از پناهجویان بود. باشگاه ستاره سرخ بلگراد تصاویر مربوط به این اقدامات روی سکوها را در حسابهای رسمی خود منتشر کرد.
این باشگاه پیش از این نیز به دلیل اقدامات مشابه هوادارانش در تمجید از ملادیچ، با جریمههای یوفا مواجه شده بود. هواداران ستاره سرخ پس از مرگ ملادیچ نیز در بازی دیگری متن «ژنرال، افتخار و سپاس ابدی برای تو» را به نمایش گذاشته بودند.
مراسم خاکسپاری ملادیچ در گورستانی در بلگراد با حضور پاتریارک پورفیری، رهبر کلیسای ارتدوکس صربستان، تحت تدابیر شدید امنیتی و با شلیک سه رگبار تشریفاتی برگزار شد. پاتریارک کلیسای ارتدوکس صربستان اعلام کرد که نام ملادیچ در حافظه و دعاهای بخش عمدهای از مردم صرب باقی خواهد ماند!.
اگرچه مراسم تشییع بهطور رسمی یک رویداد دولتی اعلام نشد تا از آسیب بیشتر به روابط بینالمللی جلوگیری شود، اما حضور هیئتهای بزرگ پلیس، مقامات ارشد نظامی و دانیلو ووچیچ، پسر رئیسجمهور صربستان، ابعادی کاملاً رسمی به آن بخشید. سفیر روسیه در صربستان نیز در این مراسم حضور داشت.