دبیر بنیاد بینالمللی تحول اجتماعی گفت: گردشگری برای بسیاری از مردم فرصتی برای استراحت، تجربه و کشف مقصدی تازه است، اما برای افراد دارای معلولیت، سفر گاهی پیش از رسیدن به مقصد با مجموعهای از موانع حملونقلی، اقامتی، شهری و حتی اطلاعاتی مواجه میشود؛ موانعی که میتواند حق استفاده برابر از ظرفیتهای گردشگری را محدود کند.
به گزارش ایسنا، گردشگری دسترسپذیر تنها به ایجاد یک رمپ یا نصب آسانسور در یک مرکز گردشگری محدود نمیشود؛ از لحظه آغاز سفر، دسترسی به حملونقل مناسب، مسیرهای شهری، محل اقامت، مراکز تفریحی و فرهنگی، رستورانها و حتی اطلاعات دقیق درباره میزان دسترسپذیری مقصد، همگی در تجربه سفر افراد دارای معلولیت نقش دارند.
بر اساس آمارهای جهانی، حدود ۱۵ درصد جمعیت جهان را افراد دارای معلولیت تشکیل میدهند؛ با این حال، در ایران همچنان آمار دقیق و مورد توافقی درباره جمعیت افراد دارای معلولیت وجود ندارد و همین مسئله میتواند برنامهریزی دقیق برای پاسخگویی به نیازهای این بخش از جامعه را دشوار کند.
فرهاد زارعی، دبیر بنیاد بینالمللی تحول اجتماعی، در گفتوگو با ایسنا با اشاره به چالشهای گردشگری افراد دارای معلولیت اظهار کرد: افراد دارای معلولیت علاوه بر نیازهای اولیهای مانند وسایل کمکحرکتی، توانبخشی، اشتغال و مسکن، در استفاده از مقاصد گردشگری نیز با موانع متعددی مواجه هستند.
وی، حملونقل را یکی از نخستین موانع پیش روی سفر افراد دارای معلولیت دانست و افزود: نامناسب بودن حملونقل درونشهری و برونشهری، هتلها و مراکز گردشگری، مراکز خرید و تفریحی، موزهها و رستورانها از جمله مشکلاتی است که امکان سفر مستقل و برابر را برای این افراد محدود میکند.
زارعی ادامه داد: در کنار موانع فیزیکی، موانع فرهنگی و اجتماعی نیز وجود دارد و مجموعه این موانع در کنار یکدیگر موجب میشود افراد دارای معلولیت در ابعاد مختلف زندگی با محرومیت مواجه شوند.
دبیر بنیاد بینالمللی تحول اجتماعی درباره مفهوم مناسبسازی گفت: مناسبسازی به معنای در دسترس قرار دادن امکانات و فضاهایی است که افراد دارای معلولیت در زندگی روزمره به آن نیاز دارند و اصل مهم در این زمینه این است که فرد بتواند بدون نیاز به کمک دیگران از خدمات و امکانات استفاده کند.
وی افزود: مناسبسازی شامل ایجاد رمپ، استفاده از آسانسورهای استاندارد، پیشبینی سرویسهای بهداشتی مناسب و دسترسپذیر و حتی توجه به نیاز افراد کمبینا و نابینا در دسترسی به محتوای آنلاین است.
زارعی با بیان اینکه مناسبسازی تنها به نفع افراد دارای معلولیت نیست، تصریح کرد: رعایت اصول مناسبسازی موجب ایمنتر شدن فضاها برای سایر افراد جامعه از جمله سالمندان نیز میشود.
به گفته وی، مناسبسازی میتواند بخشی از جامعه را که به دلیل نبود دسترسی از چرخه اقتصادی و اجتماعی دور ماندهاند، دوباره فعال کند و زمینه حضور بیشتر آنان در جامعه را فراهم آورد.
وی با اشاره به وضعیت دسترسپذیری بسیاری از شهرها بیان کرد: رعایت نشدن اصول شهرسازی و توسعه بدون برنامه و هدف باعث شده بسیاری از شهرها برای افراد دارای معلولیت و سایر افرادی که نیازهای ویژه دارند، دسترسپذیر نباشند.
زارعی، نامناسب بودن پیادهروها، پلهای عابر پیاده و نگاه خیریهای و از بالا به پایین به افراد دارای معلولیت را از دیگر موانع دانست و گفت: این شرایط در نهایت میتواند زمینه انزوا و کاهش حضور اجتماعی افراد دارای معلولیت را فراهم کند.
وی با اشاره به ورود برخی تجهیزات مناسبسازیشده به سیستم حملونقل شهری ادامه داد: در سالهای اخیر با ورود برخی وسایل حملونقل مناسب برای افراد دارای معلولیت و سالمندان، انتظار میرفت دسترسی این افراد به خدمات شهری افزایش پیدا کند، اما در عمل برخی ایستگاهها، گیتها و تجهیزات موجود، امکان استفاده آسان فرد دارای ویلچر از این ظرفیتها را فراهم نمیکنند.
دبیر بنیاد بینالمللی تحول اجتماعی تأکید کرد: برداشتن بسیاری از این موانع کار دشواری نیست، اما اراده و میل کافی برای رفع آنها در برخی بخشهای مدیریت شهری دیده نمیشود.
وی محل اقامت را یکی از مهمترین بخشهای سفر دانست و گفت: افراد غیرمعلول با توجه به بودجه و نوع سفر خود گزینههای مختلفی از مسافرخانه و اقامتگاه بومگردی تا هتلهای لوکس دارند، اما برای افراد دارای معلولیت ممکن است از نظر دسترسی، تنها برخی مراکز اقامتی شرایط لازم را داشته باشند.
زارعی افزود: مراکز اقامتی با امکانات کاملتر نیز به دلیل هزینههای بالا ممکن است برای بسیاری از افراد دارای معلولیت که درآمد بالایی ندارند، از نظر اقتصادی قابل دسترس نباشند.
وی با اشاره به وضعیت سایر مراکز اقامتی عنوان کرد: مراکز اقامتی ارزانتر ممکن است از نظر هزینه مناسب باشند، اما از نظر مناسبسازی شرایط استفاده از آنها برای افراد دارای معلولیت فراهم نباشد.
دبیر بنیاد بینالمللی تحول اجتماعی همچنین با اشاره به الزامات قانونی در این زمینه اظهار کرد: چنین مراکزی باید حداقلهای مناسبسازی را رعایت کنند و اجرای نشدن این الزامات یکی از عوامل نامناسب بودن برخی فضاهای اقامتی و گردشگری است.
وی معتقد است که مراکز بومگردی و اقامتگاههای ارزانتر در صورت مناسبسازی و بازاریابی صحیح میتوانند مشتریان جدیدی از میان افراد دارای معلولیت جذب کنند و هزینههای انجام این اقدامات را در بلندمدت جبران کنند.
زارعی، درباره وضعیت مراکز خرید و تفریحی نیز گفت: در این مراکز به دلیل وجود موانع متعدد، افراد دارای معلولیت نمیتوانند به راحتی از امکانات استفاده کنند، هرچند در مراکز تازهتأسیس وضعیت نسبت به گذشته بهتر شده است.
وی، اختصاص جای پارک ویژه، مسیر مناسب ورود و خروج، انتخاب سنگفرش مناسب، سرویسهای بهداشتی با ابعاد استاندارد و در نظر گرفتن امکانات مناسب برای سالمندان را از جمله اقداماتی دانست که میتواند دسترسی به این مراکز را افزایش دهد.
به گفته وی، موزهها، باغوحشها و سایر مراکزی که گردشگران را جذب میکنند نیز باید حقوق انسانی افراد دارای معلولیت را به رسمیت بشناسند و شرایط استفاده برابر آنان از این فضاها را فراهم کنند.
یکی دیگر از مشکلاتی که در مسیر گردشگری افراد دارای معلولیت کمتر مورد توجه قرار گرفته، نبود اطلاعات دقیق درباره میزان دسترسپذیری مقاصد است.
زارعی با اشاره به تجربه برخی کشورها گفت: در کشورهای مختلف، شرکتهایی در حوزه گردشگری فعالیت میکنند که با در اختیار داشتن بانک اطلاعاتی مناسب، سفر افراد دارای معلولیت را برنامهریزی و تسهیل میکنند.
وی افزود: این مجموعهها اطلاعات لازم درباره مناطقی که امکان بازدید از آنها وجود دارد ارائه میکنند و حتی در برخی موارد تهیه خودروی مناسب برای گردشگران دارای معلولیت را نیز بر عهده میگیرند.
دبیر بنیاد بینالمللی تحول اجتماعی تصریح کرد: مناسبسازی از یک سو و آگاهی و دسترسی به اطلاعات درباره مناطق مناسبسازیشده از سوی دیگر، باید همزمان مورد توجه قرار گیرد.
وی با بیان اینکه این حوزه در ایران همچنان با خلأ جدی اطلاعاتی مواجه است، گفت: در ایران این کار به صورت مستمر کمتر انجام شده و اطلاعات جامعی درباره وضعیت دسترسپذیری بسیاری از مراکز گردشگری در دسترس افراد دارای معلولیت قرار ندارد.
به گفته زارعی، ایجاد یک بانک اطلاعاتی جامع و بهروز میتواند به افراد دارای معلولیت کمک کند پیش از آغاز سفر بدانند کدام مسیر، وسیله حملونقل، اقامتگاه، رستوران، مرکز تفریحی یا جاذبه گردشگری برای آنها قابل استفاده است.
در شهرستان قروه نیز توجه به این موضوع میتواند از منظر توسعه گردشگری و استفاده برابر شهروندان و گردشگران دارای معلولیت از ظرفیتهای شهرستان اهمیت داشته باشد؛ چراکه دسترسپذیری تنها به مقصد گردشگری محدود نمیشود و مسیر، حملونقل، اقامت، خدمات شهری و اطلاعاترسانی را نیز دربرمیگیرد.
اکنون پرسش این است که ظرفیتهای گردشگری شهرستان قروه تا چه اندازه برای حضور افراد دارای معلولیت آماده است و آیا در برنامهریزیهای گردشگری و مناسبسازی، نیازهای این بخش از جامعه به صورت مشخص مورد توجه قرار گرفته است؟