هواپیمایی که رویای شوروی بود و ساخته شد (+تصاویر)

عصر ایران - در تاریخ هوانوردی، هواپیماهای بزرگی ساخته شده اند؛ اما تعداد بسیار کمی از آنها توانسته اند به اندازه ای ان-225 مریا (An-225 Mriya) توجه جهان را به خود جلب کنند. هواپیمایی که در دوران اتحاد جماهیر شوروی برای یک ماموریت کاملا ویژه متولد شد: حمل شاتل فضایی بوران و اجزای موشک انرگیا.

«مریا» در زبان اوکراینی به معنای «رویا» است؛ نامی که برای بزرگ ترین هواپیمای باری تاریخ، انتخابی کاملا بامعنا به نظر می رسد. این هواپیما حاصل یک پروژه عظیم صنعتی بود که در آن توانایی های چندین مرکز طراحی و کارخانه از نقاط مختلف اتحاد جماهیر شوروی در یک محصول واحد جمع شد.

هواپیمایی که برای برنامه فضایی شوروی متولد شد

در دهه 1980، اتحاد جماهیر شوروی برنامه فضایی جاه طلبانه ای را دنبال می کرد که در آن سامانه پرتاب انرگیا-بوران (Energia-Buran) جایگاه ویژه ای داشت. شاتل بوران، برخلاف فضاپیماهای معمولی، برای استفاده مجدد طراحی شده بود و انتقال آن بین مراکز مختلف به یک هواپیمای ترابری بسیار بزرگ نیاز داشت.

هواپیمای ای ان-124 (An-124) که پیش تر توسط دفتر طراحی آنتونوف ساخته شده بود، ظرفیت قابل توجهی داشت، اما برای حمل برخی محموله های برنامه فضایی کافی نبود. از این رو، ایده ساخت هواپیمایی بزرگ تر شکل گرفت.

طراحی این هواپیما بر پایه ای ان-124 انجام شد، اما ای ان-225 صرفا یک نسخه بزرگ شده از آن نبود. بدنه برای پاسخگویی به نیازهای جدید تغییر کرد و هواپیما به شش موتور توربوفن مجهز شد. همچنین سازه بال و بخش های مختلف بدنه برای تحمل وزن و ابعاد بسیار زیاد محموله ها مورد بازطراحی قرار گرفت.

شرکت آنتونوف می گوید ای ان-225 در ابتدا برای حمل شاتل بوران و اجزای موشک انرگیا طراحی شده بود و حتی قرار بود در طرح های فضایی آینده، از آن به عنوان سکوی پرتاب هوایی نیز استفاده شود.

یک پروژه واقعا سراسری در اتحاد جماهیر شوروی

یکی از جذاب ترین جنبه های ای ان-225، فقط اندازه آن نیست؛ بلکه شیوه ساخت آن است.

مونتاژ نهایی هواپیما در کی یف انجام شد، اما تمام اجزای آن در یک کارخانه ساخته نشدند. بر اساس اطلاعات رسمی آنتونوف، بدنه و مجموعه دم در کارخانه آنتونوف در کی یف مونتاژ شد، در حالی که بخش مرکزی بال و پنل های بیرونی بال در انجمن تولید هوانوردی والری چکالوف در تاشکند در جمهوری شوروی ازبکستان ساخته شدند.

پس از ساخت، این اجزای عظیم باید از تاشکند به کی یف منتقل می شدند. برای این کار نیز از هواپیمای غول پیکر ای ان-22 استفاده شد. آنتونوف تایید می کند که An-22 در سال 1987 بخش مرکزی بال و پنل های بیرونی بال ای ان-225 را به کی یف منتقل کرد.

به این ترتیب، ای ان-225 را نمی توان محصول یک کارخانه یا حتی یک شهر دانست. این هواپیما نتیجه همکاری مجموعه ای از صنایع هوافضایی در جمهوری های مختلف شوروی بود؛ نمونه ای از همان مدل صنعتی گسترده ای که در آن طراحی، تولید قطعات و مونتاژ نهایی در نقاط مختلف یک کشور پهناور انجام می شد.

21 دسامبر 1988؛ اولین پرواز

ای ان-225 در 30 نوامبر 1988 از سالن مونتاژ خارج شد و تنها چند هفته بعد، در 21 دسامبر 1988، نخستین پرواز خود را از فرودگاه کارخانه در سویاتوشین انجام داد.

خلبانی این پرواز را الکساندر گالوننکو بر عهده داشت.

هواپیما در همان ابتدا ابعادی خیره کننده داشت: طول آن به 84 متر و ارتفاعش به 18.2 متر می رسید. دهانه بال 88.4 متر بود و مساحت بال به 905 مترمربع می رسید. آنتونوف سرعت کروز آن را حدود 800 کیلومتر بر ساعت و برد عملیاتی آن را 15400 کیلومتر اعلام کرده است.

اما عددی که بیش از همه درباره این هواپیما جلب توجه می کرد، ظرفیت حمل آن بود. ای ان-225 می توانست محموله هایی تا حدود 250 تن را جا به جا کند و برای حمل بارهای فوق سنگین و فوق ابعاد طراحی شده بود.

حداکثر وزن برخاست هواپیما نیز به حدود 640 تن می رسید؛ رقمی که آن را به سنگین ترین هواپیمای ساخته شده ای تبدیل کرد که به طور عملی به پرواز درآمده است.

زمانی که «مریا» شاتل بوران را بر پشت خود حمل کرد

تنها چند ماه پس از نخستین پرواز، ای ان-225 در یکی از مشهورترین ماموریت های تاریخ خود ظاهر شد.

در 13 مه 1989، هواپیما از پایگاه بایکونور در حالی پرواز کرد که شاتل بوران با وزنی در حدود 60 تن روی قسمت بالایی بدنه آن نصب شده بود.

این تصویر خیلی زود به یکی از نمادهای برنامه فضایی شوروی تبدیل شد: هواپیمایی عظیم که یک شاتل فضایی کامل را بر پشت خود حمل می کرد.

ای ان-225 و بوران حتی در نمایشگاه هوایی پاریس در سال 1989 نیز در کنار یکدیگر به نمایش درآمدند و توجه گسترده ای را به خود جلب کردند. آنتونوف همچنین ثبت 110 رکورد جهانی را در یک پرواز آزمایشی در مارس 1989 ثبت کرده است.

از برنامه فضایی تا حمل محموله های تجاری

با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، برنامه بوران نیز متوقف شد و آینده ای ان-225 برای مدتی نامشخص بود. هواپیمایی که برای یک ماموریت فضایی خاص طراحی شده بود، دیگر همان ماموریت اولیه را در اختیار نداشت.

اما توانایی های غیرعادی آن باعث شد سرنوشت دیگری پیدا کند.

ای ان-225 بعدها برای حمل محموله های فوق سنگین و فوق ابعاد در سراسر جهان مورد استفاده قرار گرفت. این هواپیما در سال 2001 پس از یک دوره توقف و بازسازی دوباره به پرواز درآمد و وارد فعالیت تجاری شد.

در طول سال های فعالیت تجاری، «مریا» محموله هایی را جا به جا کرد که حمل آنها با هواپیماهای معمولی تقریبا غیرممکن بود.

برای نمونه، در سال 2004 یک محموله 247 تنی توسط ای ان-225 منتقل شد و در سال 2010 نیز هواپیما دو پره توربین بادی با طول 42.1 متر را از چین به دانمارک حمل کرد.

در سال 2016 نیز «مریا» یک توربین الکتریکی با وزن 155 تن را که همراه با سازه نگهدارنده مجموعا 182 تن وزن داشت، از سائوپائولو در برزیل به سانتیاگو در شیلی منتقل کرد.

این ماموریت ها نشان دادند که ای ان-225 دیگر صرفا یک بازمانده از برنامه فضایی شوروی نیست؛ بلکه به یک ابزار منحصر به فرد برای حمل بارهایی تبدیل شده بود که تقریبا هیچ هواپیمای دیگری توان جا به جایی آنها را نداشت.

چرا An-225 تا این اندازه بزرگ بود؟

پاسخ را باید در ماموریت اولیه آن جست و جو کرد.

برای حمل بوران، هواپیما باید نه تنها وزن زیاد، بلکه ابعاد غیرعادی محموله را نیز تحمل می کرد. به همین

دلیل ای ان-225 به بدنه ای بسیار بزرگ، شش موتور و بالی با دهانه تقریبا 88 متر مجهز شد.

یکی دیگر از ویژگی های جالب هواپیما، امکان حمل محموله هم در داخل بدنه و هم روی قسمت بیرونی آن بود. طراحی ارابه فرود و بخش دم نیز با توجه به نقش هواپیما در حمل بارهای بسیار بزرگ انجام شده بود.

به این ترتیب، ای ان-225 از همان ابتدا بیشتر شبیه یک وسیله حمل و نقل هوایی راهبردی بود تا یک هواپیمای باری معمولی.

چرا فقط یک فروند کامل ساخته شد؟

قرار بود دو فروند ای ان-225 ساخته شود، اما تنها یک فروند به طور کامل تکمیل و وارد خدمت شد. فروند دوم هرگز به مرحله تکمیل نهایی نرسید.

این مسئله یکی از دلایلی است که «مریا» را به هواپیمایی کاملا منحصر به فرد تبدیل کرد. برخلاف بسیاری از هواپیماهای بزرگ که در تعداد قابل توجه تولید می شوند، آنتونوف مریا در عمل یک نمونه یگانه بود.

و همین یگانگی بعدها ارزش نمادین آن را بیشتر کرد.

پایان تلخ در فرودگاه هوستومل

پس از سال ها فعالیت، سرانجام ای ان-225 در جریان جنگ اوکراین نابود شد.

در 27 فوریه 2022، در جریان درگیری ها بر سر فرودگاه هوستومل در نزدیکی کی یف، «مریا» در آشیانه خود آسیب دید و از بین رفت. رویترز به نقل از شرکت دولتی اوکراین Ukroboronprom گزارش کرد که هواپیما در حمله نیروهای روسی به فرودگاه آسیب دید و نابود شد. سازمان بین المللی هواپیمایی کشوری (ایکائو) نیز در سندی رسمی، تاریخ نابودی هواپیما را 27 فوریه 2022 اعلام کرده است.

با نابودی این هواپیما، یکی از منحصر به فردترین ماشین های پرنده تاریخ هوانوردی از بین رفت؛ هواپیمایی که نه برای بازار تجاری، بلکه برای پاسخ به نیازهای یک برنامه فضایی ساخته شده بود و بعدها به نمادی از توانایی مهندسی هوانوردی شوروی و سپس اوکراین تبدیل شد.

میراث مریا؛ فراتر از یک رکورد

ای ان-225 را می توان از چند زاویه نگاه کرد. برای برخی، این هواپیما نماد جاه طلبی برنامه فضایی شوروی است؛ برای برخی دیگر، شاهکاری از مهندسی سازه و حمل و نقل هوایی و برای عده ای نیز نمادی از همکاری صنعتی گسترده ای است که در ساخت آن میان مراکز مختلف اتحاد جماهیر شوروی شکل گرفت.

اما شاید مهم ترین ویژگی «مریا» این باشد که یک نیاز بسیار خاص، مهندسان را مجبور کرد مرزهای معمول طراحی هواپیما را کنار بگذارند.

نتیجه، هواپیمایی با طول 84 متر، دهانه بال 88.4 متر، شش موتور و ظرفیت حمل محموله های فوق سنگین بود؛ هواپیمایی که ابتدا برای حمل یک شاتل فضایی ساخته شد و بعدها برای جا به جایی توربین، تجهیزات صنعتی و محموله هایی به کار رفت که هیچ هواپیمای دیگری به سادگی قادر به حمل آنها نبود.

ای ان-225 مریا دیگر پرواز نمی کند، اما رویای مهندسی که پشت ساخت آن قرار داشت، همچنان یکی از چشمگیرترین فصل های تاریخ هوانوردی باقی مانده است.

تنظیم و ترجمه: محمدمهدی حیدرپور

زمزمه‌های کرونا؛ موج تازه در راه است؟

بیشتر بخوانید:

درباره بزرگ ترین هواپیمای جهان که روسیه نابود کرد: آنتونوف ای‌ان-225 مریا (+فیلم و عکس)

تماشاخانه

راننده‌های در انتظار ، پشت دروازه‌‌های پاکستان / ماجرا چیست ؟

یک عروسی، یک انفجار؛ چرا این صحنه را قبلاً دیده‌ایم؟ عروسی‌هایی که با بمب تمام شدند

فیلم های دیگر