تریاک هست، اما شربت تریاک نیست! معمای یک کمبود عجیب

عصر ایران - شربت اپیوم یا شربت تریاک (تنتور اپیوم) یکی از داروهای مهم در حوزه درمان اعتیاد و برخی بیماری‌های خاص در ایران است. این دارو که از عصاره تریاک تهیه می‌شود، طی سال‌های اخیر به‌عنوان یکی از گزینه‌های درمان نگهدارنده برای افراد وابسته به مواد افیونی در مراکز مجاز مورد استفاده قرار گرفته است.

با این حال، از اواخر سال ۱۴۰۴ و به‌ویژه در طول سال ۱۴۰۵، کمبود شدید این دارو به یکی از چالش‌های جدی نظام درمان اعتیاد کشور تبدیل شده است. این گزارش با تکیه بر اطلاعات موجود، به بررسی ماهیت دارو، وضعیت کمبود، علل آن، پیامدهای احتمالی و واکنش‌های رسمی می‌پردازد.

شربت اپیوم یک محلول الکلی حاوی آلکالوئیدهای تریاک است که مهم‌ترین ترکیب فعال آن مورفین می‌باشد. در فرمولاسیون استاندارد، هر میلی‌لیتر از این دارو حدود ۱۰ میلی‌گرم مورفین بدون آب دارد. این دارو علاوه بر کاربرد تاریخی در کنترل اسهال شدید، در ایران بیشتر در چارچوب درمان نگهدارنده اعتیاد به تریاک و مواد مشابه مورد استفاده قرار گرفته است. همچنین در موارد محدود برای تسکین درد بیماران صعب‌العلاج و برخی جانبازان نیز تجویز می‌شود.

به دلیل وجود مورفین، این دارو پتانسیل اعتیادآوری بالایی دارد و مصرف آن باید تحت نظارت دقیق پزشکی انجام شود. دسترسی به آن صرفاً از طریق مراکز درمان اعتیاد دارای مجوز و با نسخه پزشک امکان‌پذیر است.

بر اساس گزارش‌های موجود تا شهریور ۱۴۰۵، کمبود شربت اپیوم از اواخر سال ۱۴۰۴ آغاز و در سال ۱۴۰۵ به‌شدت تشدید شده است. در بسیاری از استان‌ها سهمیه مراکز درمان اعتیاد به‌طور چشمگیری کاهش یافته و در برخی مناطق عملاً قطع شده است. گزارش‌هایی از کاهش تا ۹۰ درصدی سهمیه در برخی مراکز منتشر شده است. در شهرهایی مانند مشهد، توزیع این دارو در مراکز درمان اعتیاد متوقف و صرفاً به بیماران خاص (از جمله بیماران صعب‌العلاج و برخی جانبازان) محدود شده است.

در حالی که دارو در شبکه رسمی کمیاب است، گزارش‌های متعدد از وجود آن در بازار سیاه با قیمت‌های بسیار بالا حکایت دارد. این وضعیت نشان‌دهنده نشت دارو از شبکه رسمی به بازار غیرقانونی است.

برخی می‌گویند کاهش قابل توجه کشفیات تریاک و افت تولید در افغانستان که منبع اصلی ماده اولیه محسوب می‌شود. در برخی گزارش‌ها گفته می‌شود نشت دارو در مراحل تولید، توزیع و حتی داروخانه‌ها به بازار آزاد هم بی تاثیر نیست. این عوامل در کنار هم باعث شده‌اند که کارخانه‌های تولیدکننده با کمبود ماده اولیه مواجه شوند و توان تولید کافی نداشته باشند.

بخش قابل توجهی از بیماران تحت درمان نگهدارنده در صورت عدم دسترسی به دارو، احتمال بازگشت به مصرف تریاک، شیره یا هروئین خیابانی را دارند. همچنین خطر گرایش به مواد صنعتی خطرناک‌تر مانند شیشه وجود دارد که عوارض جسمی و روانی شدیدتری ایجاد می‌کند. افزایش خطر اوردوز و مسمومیت با مواد آلوده نیز از نگرانی‌های جدی است.

سید محمد جمالیان، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، در شهریور ۱۴۰۵ با تأکید بر جدی بودن چالش، خواستار رفع هرچه سریع‌تر کمبود شربت اپیوم شد و بر ضرورت تأمین پایدار دارو و حمایت از مراکز درمان تأکید کرد.

از سوی دیگر، سلیمان عباسی، مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر، دلایل کمبود را کاهش کشفیات، نشت دارو و صادرات مواد اولیه عنوان کرده و اعلام نموده است که سیاست درمان اعتیاد به سمت استفاده بیشتر از بوپرنورفین حرکت کرده است. وی تأکید کرده که همه بیماران الزاماً وابسته به شربت اپیوم نیستند و بسیاری می‌توانند با داروهای جایگزین ادامه درمان دهند.

با توجه به محدودیت‌های تأمین ماده اولیه، رویکرد غالب فعلی حرکت به سمت داروهای جایگزین به‌ویژه **بوپرنورفین** است. متادون نیز همچنان به‌عنوان یکی از گزینه‌های درمان نگهدارنده مورد استفاده قرار می‌گیرد. شربت اپیوم در حال حاضر بیشتر به بیماران خاص محدود شده است.

با این حال، انتقال بیماران از شربت اپیوم به داروهای جایگزین نیازمند نظارت دقیق پزشکی است تا از عود مصرف و عوارض جانبی جلوگیری شود.

کمبود شربت اپیوم صرفاً یک مسئله دارویی نیست، بلکه چالش چندبعدی است که ابعاد درمانی، اجتماعی، اقتصادی و امنیتی دارد. ادامه این وضعیت می‌تواند دستاوردهای سال‌های اخیر در حوزه درمان اعتیاد را تضعیف کند و منجر به افزایش مصرف مواد غیرقانونی و آسیب‌های اجتماعی شود.

بیشتر بخوانید:

بحران درمان اعتیاد با کمبود و گرانی دارو/ هشدار درباره ورشکستی و تعطیلی مراکز درمانی ترک

علت کمبود شربت تریاک/ پاسخ ستاد مبارزه با مواد مخدر درباره درمان جدید معتادان

تماشاخانه

تریاک هست، اما شربت تریاک نیست! معمای یک کمبود عجیب

هشت سال بعد از یک کشتار؛ همان ترمز، همان کابوس / سنندج؛ شهری که تانکرهای سوخت در آن سابقه مرگ دارند

فیلم های دیگر