عصر ایران- مرکز مبادلات مشترک مرزی ایران و ترکیه در نقطه صفر مرزی دو کشور و در محدوده منطقه آزاد ماکو قرار دارد. این مرکز که پیشتر با نام «بازارچه سارسو» شناخته میشد، مدتی است برای انجام عملیات توسعه، نوسازی و بهسازی، فعالیت تجاری خود را متوقف کرده است.
حسین علیزاده، مدیر لجستیک و حملونقل سازمان منطقه آزاد ماکو، درباره وضعیت این مرکز توضیح داد: توقف فعالیت این مجموعه به معنای تعطیلی دائمی آن نبوده، بلکه به دلیل ضرورت نوسازی و توسعه زیرساختها انجام شده است.
به گفته او، در سالهای گذشته و در چارچوب توافق میان ایران و ترکیه، مقرر شد زیرساختهای دو طرف در این محدوده مرزی نوسازی شود. طرف ترکیه نیز عملیات نوسازی ابنیه و تأسیسات خود را انجام داده است، اما در سمت ایران به دلیل بروز برخی مسائل، این اقدامات با تأخیر همراه شد.
علیزاده با اشاره به ورود سازمان منطقه آزاد ماکو به این پروژه گفت: «سازمان منطقه آزاد ماکو با همکاری استانداری آذربایجان غربی، طی یکی دو سال اخیر اجرای طرحهای بهسازی و نوسازی این مرکز را در دستور کار قرار داده و بخش قابل توجهی از اقدامات مورد نیاز انجام شده است.»
او تأکید کرد که در حال حاضر مذاکرات فنی و کارشناسی میان مسئولان دو کشور برای فعالسازی مجدد مرکز در جریان است و هدف منطقه آزاد ماکو این است که این مرکز در سال جاری به بهرهبرداری برسد.
مدیر لجستیک و حملونقل سازمان منطقه آزاد ماکو همچنین درباره نقش دو طرف در روند راهاندازی این مرکز گفت: «نباید تأخیر در راهاندازی را صرفاً به یکی از طرفین نسبت داد. در گذشته در هر دو طرف مسائلی وجود داشته است، اما اکنون زیرساختهای سمت ایران با ورود سازمان منطقه آزاد ماکو بهسازی شده و تلاش میکنیم در سریعترین زمان ممکن مرکز را فعال کنیم.»
به گفته علیزاده، با توجه به تحولات منطقهای و اهمیت مسیرهای تجاری و ترانزیتی، فعال شدن این مرکز از اهمیت ویژهای برخوردار است. موضوع راهاندازی مرکز مبادلات مشترک ایران و ترکیه همچنین در دستور کار دیدارها و مذاکرات مسئولان دو کشور قرار دارد.
این مرکز در حال حاضر با نام رسمی «مرکز مبادلات مشترک مرزی ایران و ترکیه» شناخته میشود و نام قدیمی آن «بازارچه سارسو» بوده است. قرار است با تکمیل مذاکرات فنی و هماهنگیهای دو طرف، فعالیت این مرکز تجاری در آینده نزدیک از سر گرفته شود.
در جریان نشست مشترک میان مسئولان ایران و ترکیه در منطقه مرزی، موضوع احیای مرکز مبادلات تجاری ساراسو و توسعه تجارت مرزی میان دو کشور مورد بررسی قرار گرفت.
این نشست با هماهنگی وزارت امور خارجه جمهوری ترکیه و وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران برگزار شد و مسئولان دو طرف درباره ظرفیتهای مرکز مبادلات تجاری ساراسو، موانع موجود و راهکارهای فعالسازی دوباره آن گفتوگو کردند.
یکی از مسئولان ترکیهای حاضر در این نشست با اشاره به اینکه حدود یک ماه است مسئولیت خود را در دوغوبایزید آغاز کرده است، گفت: پیش از این درباره مرکز تجاری ساراسو مطالبی شنیده بود، اما با دعوت و پیگیری مسئولان ایرانی، از این مرکز بازدید کرده است.
به گفته او، در گذشته در دو سوی مرز، سرمایهگذاریهایی برای ایجاد زیرساختهای تجاری و توسعه مبادلات انجام شده است، اما در حال حاضر فعالیت قابل توجهی در این مرکز وجود ندارد و مبادلات تجاری و رفتوآمد در آن انجام نمیشود.
او با اشاره به درخواست طرف ایرانی برای فعالسازی دوباره مرکز مبادلات تجاری ساراسو افزود: این درخواستها از سوی مسئولان ترکیه بررسی خواهد شد و در این بررسی، علاوه بر منافع اقتصادی، موضوعات امنیتی نیز مورد توجه قرار میگیرد.
این مقام ترکیهای تأکید کرد که تصمیم نهایی باید بر اساس منافع مشترک دو کشور اتخاذ شود و هدف اصلی، تقویت روابط اقتصادی، توسعه تجارت مرزی و افزایش همکاری میان دو کشور همسایه و مسلمان است.

در این نشست همچنین به هدفگذاری ایران و ترکیه برای افزایش حجم تجارت دو کشور به ۳۰ میلیارد دلار اشاره شد. مسئولان تأکید کردند که توسعه مراکز مبادلات مرزی میتواند در مسیر افزایش تجارت میان دو کشور نقش داشته باشد.
با این حال، مقام ترکیهای درباره اینکه چه میزان از این تجارت میتواند در مرکز مبادلات ساراسو انجام شود، گفت در حال حاضر اطلاعات و آمار دقیقی در اختیار ندارد و سیاست و برنامه طرف ترکیهای درباره حجم مبادلات این مرکز نیازمند بررسی بیشتر است.
او وعده داد این موضوع را از مسئولان مربوط در ترکیه پیگیری کند و در نشستهای بعدی، اطلاعات دقیقتری درباره ظرفیت تجاری مرکز ساراسو و برنامههای احتمالی ترکیه ارائه دهد.
بخش دیگری از این نشست به تردد کامیونها میان ایران و ترکیه اختصاص داشت. مقام ترکیهای با اشاره به مشکلات موجود در مرز گفت در سال گذشته حدود ۷۵ درصد از کامیونهای ورودی از ایران تحت کنترلهای ویژه قرار میگرفتند، اما با استفاده از روشهای جدید و تقویت تدابیر امنیتی، این رقم به حدود ۴۹ درصد کاهش یافته است.
او افزود با وجود افزایش کنترلهای امنیتی، تعداد کامیونهای ورودی به ترکیه در دوره اخیر با حدود ۴۰ درصد افزایش به نزدیک ۳۰۰ دستگاه در روز رسیده است.
در مقابل، به گفته او، تعداد کامیونهای خروجی از ترکیه به سمت ایران نیز در مقاطعی به حدود ۵۰۰ تا ۵۵۰ دستگاه در روز رسیده است و مسئولان ترکیه از همکاری طرف ایرانی در این زمینه قدردانی میکنند.
یکی از محورهای اصلی اظهارات مقام ترکیهای، نگرانیهای امنیتی درباره ترددهای غیرقانونی بود. او گفت در میان کامیونهایی که از ایران وارد ترکیه میشوند، مواردی از تلاش برای ورود غیرقانونی مهاجران و همچنین انتقال کالاهای ممنوعه یا غیرقانونی شناسایی شده است.
به گفته او، کاهش سهم کامیونهای مشمول بازرسی از ۷۵ درصد به حدود ۴۹ درصد، نتیجه استفاده از روشهای جدید کنترل و ارزیابی ریسک بوده است؛ بهگونهای که ضمن حفظ تدابیر امنیتی، روند تردد کامیونها نیز سریعتر شود.
او تأکید کرد هر تصمیمی درباره فعالسازی مرکز مبادلات ساراسو باید همزمان از منظر اقتصادی و امنیتی بررسی شود و اگر فعال شدن این مرکز با افزایش قاچاق، ورود غیرقانونی مهاجران یا انتقال مواد مخدر همراه باشد، موضوع از منظر امنیت ملی ترکیه مورد ارزیابی قرار خواهد گرفت.
مقام ترکیهای همچنین درباره صفهای طولانی کامیونها در دو سوی مرز گفت این موضوع در هفتههای اخیر به یکی از مسائل مهم در مرز بازرگان ـ گوربولاک تبدیل شده است.
او از افزایش تعداد پارکینگهای کامیون، اختصاص نیروی انسانی بیشتر در گمرک، منظمتر شدن شیفتهای کاری و اتخاذ تدابیر جدید برای افزایش سرعت و امنیت تردد خبر داد.
به گفته او، مسئولان ترکیه بهصورت روزانه وضعیت مرز را بررسی میکنند تا مشخص شود چه اقدامات دیگری میتوان برای کاهش زمان انتظار کامیونها و تسهیل تردد مسافران و رانندگان انجام داد.
هنوز برنامه مشخصی برای کالاهای قابل عرضه اعلام نشده است.
در ادامه نشست، درباره کالاهایی که قرار است در صورت فعال شدن مرکز مبادلات ساراسو از سوی ترکیه عرضه شود و همچنین میزان مبادلات احتمالی این مرکز سؤال شد.
مقام ترکیهای در پاسخ گفت در حال حاضر مطالعه آماری و فنی دقیقی درباره حجم تجارت احتمالی این مرکز انجام نداده و نمیتواند درباره رقم مشخص مبادلات یا نوع کالاهای قابل عرضه اظهارنظر رسمی کند.
او با این حال تأکید کرد این پرسشها را پیگیری خواهد کرد تا در نشستهای بعدی، اطلاعات دقیقتری درباره برنامه ترکیه برای فعالسازی مرکز مبادلات و ظرفیت تجاری آن ارائه شود.
احیای مرکز مبادلات تجاری ساراسو در شرایطی مطرح شده است که ایران و ترکیه بر افزایش تجارت دوجانبه و رساندن حجم مبادلات دو کشور به ۳۰ میلیارد دلار تأکید دارند. فعال شدن این مرکز میتواند یکی از ظرفیتهای توسعه تجارت مرزی باشد؛ هرچند تحقق آن به تصمیم نهایی دو طرف و رفع ملاحظات زیرساختی، تجاری و امنیتی وابسته است.