تاریخ:
رویارویی جنجالی در لندن؛ مرد سودانی این گونه بر سر «حاکم دبی» فریاد زد 
درس هفتاد و هفت
کودکآزاری در صدر پروندهها/ جزئیات گزارش عملکرد انجمن حمایت از کودکان
گزارش انجمن، تمرکز بالای پروندههای کودکآزاری جنسی را نشانه دو مسئله مهم میداند: نخست، افزایش آشکارسازی خشونت جنسی علیه کودکان و دوم، نبود سازوکارهای حمایتی مؤثر و در دسترس برای خانوادهها در مراحل اولیه مواجهه با آسیب.
آزار جنسی یکی از پرتکرارترین موارد در پروندههای حقوقی انجمن حمایت از حقوق کودکان در سال ۱۴۰۴ بوده است؛ پروندههایی که از آزار در خانواده و خارج از آن تا استثمار و تهدید جنسی در فضای مجازی را در بر میگیرد.
به گزارش شرق، سال ۱۴۰۴ برای انجمن حمایت از حقوق کودکان، سالی همراه با پروندههای حقوقی، مراجعات روانی و مددکاری و مواجهه با پیامدهای جنگ بر زندگی کودکان بوده است. گزارش عملکرد این انجمن، تصویری از مسائل و آسیبهایی ارائه میدهد که در طول این سال در حوزههای مختلف به آنها پرداخته شده و همچنین از مداخلات و اقداماتی میگوید که برای حمایت از کودکان و خانوادهها انجام شده است.
در این گزارش، عملکرد انجمن در سال ۱۴۰۴ را بازخوانی شده است. بررسی پروندههای ثبتشده در سال ۱۴۰۴ در انجمن حمایت از حقوق کودکان نشان میدهد که بخش درخور توجهی از مراجعات به واحد حقوقی این انجمن حول محور «کودکآزاری جنسی» بوده است. براساس گزارش عملکرد انجمن، این موارد شامل آزار جنسی توسط اعضای خانواده، اشخاص ثالث و همچنین مواردی در بستر فضای مجازی بوده و سهم چشمگیری از مداخلات حقوقی انجمن را به خود اختصاص داده است.
در این پروندهها، عواملی مانند مراجعهنکردن فوری به کلانتری، نگرفتن گزارش پزشکی قانونی، استحمام پس از وقوع آزار جنسی، شستوشوی لباسها و در نهایت اقدامنکردن مؤثر در ساعات حیاتی پس از وقوع آزار، از مهمترین مواردی بودهاند که به فرار آزارگر از محکومیت و مجازات منجر شدهاند.
گزارش انجمن، تمرکز بالای پروندههای کودکآزاری جنسی را نشانه دو مسئله مهم میداند: نخست، افزایش آشکارسازی خشونت جنسی علیه کودکان و دوم، نبود سازوکارهای حمایتی مؤثر و در دسترس برای خانوادهها در مراحل اولیه مواجهه با آسیب. براساس این گزارش، در بسیاری از پروندهها، خانوادهها به دلایلی ازجمله مشکلات اقتصادی، ترس از انگ اجتماعی، نداشتن دسترسی به وکیل متخصص یا فرسایش روانی ناشی از روند کیفری، از ادامه پیگیری پرونده منصرف شدهاند.
حضانت؛ دومین محور پرتکرار مراجعات
پس از پروندههای مرتبط با کودکآزاری جنسی، اختلافات خانوادگی مرتبط با حضانت از دیگر محورهای پرتکرار مراجعات به واحد حقوقی انجمن در سال ۱۴۰۴ بوده است. مطابق گزارش عملکرد انجمن، عمده دلیل تمایل والدین برای سلب حضانت طرف دیگر که در قریب به اتفاق موارد پدر بوده، مصرف مواد مخدر و مشروبات الکلی و همچنین فساد اخلاقی عنوان شده است. بخش دیگری از پروندههای ثبتشده به مسائل هویتی و تابعیتی اختصاص داشته است؛ ازجمله پروندههای مربوط به کودکان فاقد شناسنامه، کودکان دارای مادر ایرانی و پدر افغانستانی و موارد مرتبط با رد مرز یا اخراج از کشور.
انجمن در گزارش خود تأکید کرده است این پروندهها نشان میدهند مسئله هویت حقوقی همچنان یکی از چالشهای ساختاری کودکان مهاجر در ایران است. در چنین مواردی، فقدان اسناد هویتی عملا دسترسی کودک به آموزش، خدمات درمانی و حمایتهای قانونی را مختل میکند.
براساس گزارش انجمن، وفق قانون حمایت از اطفال و نوجوانان و بر مبنای کنوانسیون حقوق کودک، وضعیت «بیتابعیتی» از بارزترین مصادیق حالت مخاطرهآمیز برای کودک به شمار میآید. در حوزه جرائم سایبری نیز پروندههایی مرتبط با استثمار جنسی مجازی، تهدید به انتشار تصاویر و نقض حریم خصوصی کودکان در سال ۱۴۰۴ مشاهده شده است. البته انجمن در گزارش عملکرد خود آماری از تعداد یا سهم این پروندهها ارائه نکرده و صرفا به وجود چنین مراجعاتی اشاره کرده است.
کمبود وکیل متخصص
بررسی عملکرد واحد حقوقی انجمن نشان میدهد این واحد در بسیاری از موارد موفق به ایجاد شبکه ارجاع به وکلای داوطلب، کمیسیونهای معاضدت و نهادهای مدنی شده است. با این حال، گزارش انجمن سه مانع جدی را در مسیر حمایت حقوقی از کودکان برشمرده است: کمبود وکیل متخصص در برخی استانها، دشواری پیگیری پروندههای بروناستانی و فقدان زیرساخت حمایتی منسجم. یکی از دستاوردهای برجسته واحد حقوقی انجمن در سال ۱۴۰۴، تشکیل «کارگروه اصلاح قانون» عنوان شده است.
اعضای این کارگروه با این باور که اصلاح بستر فرهنگی جامعه، علاوه بر آموزش و فرهنگسازی، به قانونگذاری دقیق و پیشرو نیاز دارد، طرحی با عنوان «تشدید مجازات والدین، اولیا و سرپرستان قانونی یا قراردادی طفل یا نوجوان به سبب ارتکاب جنایت عمدی علیه ایشان در مواردی که قصاص منتفی است» تدوین کردند. پس از بررسی و تصویب اولیه طرح در سطح انجمن، موضوع در مکاتبهای رسمی با رئیس کمیسیون کارآموزی کانون وکلای دادگستری مرکز، مطرح شد تا زمینه برگزاری همایشی تخصصی مشترک با هدف طرح این موضوع در فضای حقوقی کشور فراهم شود.
مادران، ۷۹ درصد تماسهای «صدای یارا» را ثبت کردند
در ادامه، این گزارش به فعالیت «صدای یارا» اشاره کرد؛ خط مشاورهای که از دیماه سال ۱۳۷۹ فعالیت خود را آغاز کرد و بهعنوان نخستین خط مشاوره تلفنی برای کودکان، نوجوانان، خانوادهها و مراقبان کودک در ایران شناخته میشود. این واحد از سال ۱۳۷۹ تلاش کرده از طریق مشاوره تلفنی، امکان دریافت حمایت و راهنمایی را برای کودکان و خانوادهها فراهم کند.
براساس گزارش عملکرد انجمن حمایت از حقوق کودکان، سال ۱۴۰۴ برای جامعه و بهویژه کودکان، سالی پرچالش و حساس بوده است. براساس آمار تحلیلی سالانه «صدای یارا»، در سال ۱۴۰۴ در مجموع ۶۵۶ تماس با این خط مشاوره تلفنی ثبت شده است. از میان تماسگیرندگان، ۷۹ درصد مادران، ۱۳ درصد کودکان و چهار درصد پدران بودهاند و سایر تماسها نیز از سوی خواهر، مادربزرگ، معلم، مربی و بستگان کودک انجام شده است.
بررسی گروه سنی مادران تماسگیرنده نشان میدهد بیشترین سهم متعلق به مادران ۳۵ تا ۴۰ساله بوده که ۳۷ درصد از تماسگیرندگان را تشکیل دادهاند. پس از آن، مادران ۴۰ تا ۴۵ساله با ۲۶ درصد، ۳۰ تا ۳۵ساله با ۱۹ درصد و ۴۵ تا ۵۰ساله با ۱۰ درصد قرار داشتهاند. مابقی تماسگیرندگان نیز به گروه سنی ۵۰ تا ۶۵ سال تعلق داشتهاند.
براساس گزارش انجمن، از نظر وضعیت اشتغال نیز ۷۵ درصد مادران خانهدار بودهاند و مابقی شاغل. مشاغل مادران شاغل در گزارش انجمن شامل کارمند، استاد دانشگاه، پرستار و پرستار کودک، فروشنده، مسئول فروش، مدیر فروش، فروشنده آنلاین، آرایشگر، حسابدار، کارمند تولیدی، تولیدکننده لوازم پلاستیکی، راننده اسنپ، دبیر و شغل آزاد عنوان شده است. انجمن حمایت از حقوق کودکان در تحلیل این دادهها، با اشاره به اینکه ۷۹ درصد تماسها از سوی مادران انجام شده است، نتیجه گرفته که مادران نقش اصلی مراقبت و پیگیری مسائل کودکان را بر عهده دارند.
بیشترین تماس پدران از گروه سنی ۴۰ تا ۴۵ سال
در میان پدران تماسگیرنده، هفت درصد در گروه سنی ۳۰ تا ۳۵ سال، ۲۹ درصد در گروه سنی ۳۵ تا ۴۰ سال، ۳۰ درصد در گروه سنی ۴۰ تا ۴۵ سال، ۲۲ درصد در گروه سنی ۴۵ تا ۵۰ سال و ۹ درصد در گروه سنی ۵۰ تا ۶۰ سال قرار داشتهاند. از نظر میزان تحصیلات نیز پدران تماسگیرنده به ترتیب شامل ۳۶ درصد دیپلم، ۲۴ درصد کارشناسی، ۱۶ درصد متوسطه اول و دوم، ۹ درصد کارشناسی ارشد، هفت درصد ابتدایی، شش درصد کاردانی و دو درصد دکترا بودهاند.
براساس گزارش عملکرد انجمن حمایت از حقوق کودکان، مادران در تماسهای خود از مشکلات رفتاری کودکان، ازجمله پرخاشگری و ناسازگاری، افسردگی، لجبازی، فقدان مسئولیتپذیری و بیدقتی شکایت یا ابراز نگرانی کردهاند. نگرانی از اعتیاد به اینترنت و فضای مجازی، ترس از دست دادن والدین در پی اتفاقاتی مانند جنگ، احساس ناامنی، اضطراب جدایی و قلدری مجازی نیز از دیگر موضوعات مطرحشده بوده است. مشکلات مربوط به مدرسه و بیانگیزگی تحصیلی، مسائل ارتباطی با دوستان و همسالان، بینظمی وعدم اعتمادبهنفس نیز در میان مسائل مطرحشده قرار داشتهاند.
گزارش انجمن در بررسی مسائل کودکان هفت تا ۱۲ سال، به مشکلات ارتباطی آنان با همسالان و والدین، عدم اعتمادبهنفس، بیشفعالی، پرخاشگری، نداشتن تمرکز و اضطراب اشاره میکند. شنیدن اطلاعات نادرست درباره بلوغ از همسالان یا شبکههای اجتماعی، نیاز به آموزش مهارت حل مسئله، لجبازی، عدم مسئولیتپذیری و بینظمی نیز از دیگر مسائل مطرحشده در تماسها بوده است.
۵۷ درصد تماسها از تهران
از نظر پراکندگی جغرافیایی، بیشترین تعداد تماسگیرندگان از تهران بودهاند؛ به طوری که حدود ۵۷ درصد تماسها از این شهر ثبت شده است. باقی تماسها از شهرهای دیگر کشور از جمله شهرکرد، کرج، پردیس، پرند، اصفهان، شیراز، زنجان، ابهر، بوشهر، ورامین، چابهار، مشهد، تبریز، خوزستان، گیلان و مارلیک کرج بوده است. بر اساس گزارش انجمن، حدود ۹۱ درصد خانوادههای تماسگیرندگان از نوع خانواده هستهای بودهاند و ۹ درصد تماسگیرندگان به خانوادههای تکوالد، طلاق عاطفی و خانواده گسترده تعلق داشتهاند. در میان کودکانی که اطلاعات آنها در این آمار مورد بررسی قرار گرفته، ۵۱ درصد پسر و ۴۹ درصد دختر بودهاند.
آزار روحی-روانی در صدر موارد کودکآزاری
در میان موارد کودکآزاری مطرحشده در تماسها، بیشترین سهم مربوط به آزار روحی-روانی بوده است. بر اساس گزارش انجمن، ۳۰ درصد موارد کودکآزاری از نوع روحی-روانی، ۲۷ درصد از نوع غفلت و ۱۷ درصد آموزشی بوده است. سهم آزار جسمی نیز ۱۰ درصد اعلام شده و مابقی موارد در سایر دستهها قرار داشتهاند. انجمن، آزار روحی-عاطفی را بالاترین نوع آزار در این آمار معرفی کرده و مصادیقی مانند تحقیر، تهدید و بیتوجهی عاطفی را برای آن برشمرده است. در دسته غفلت نیزعدم تأمین نیازهای اساسی کودک مورد اشاره قرار گرفته است. آزار آموزشی شامل ممانعت از تحصیل یا بیتوجهی به امور مدرسه عنوان شده و آزار جسمی نیز شامل تنبیه بدنی و آسیب فیزیکی بوده است. انجمن در عین حال آزار جنسی را حساسترین و پنهانترین نوع آزار معرفی کرده است.
بررسی مسائل مطرحشده در تماسهای «صدای یارا» نشان میدهد در دوره بلوغ، مسائل احساسی و عاطفی بیشترین سهم را داشتهاند. بر اساس گزارش انجمن حمایت از حقوق کودکان، ۲۸ درصد مسائل مطرحشده در این دوره مربوط به مسائل احساسی و عاطفی، ۲۴ درصد مربوط به ناآشنایی با مسائل مرتبط با بلوغ و ۱۳ درصد مربوط به بحران هویت بوده است. انجمن در تحلیل این آمار عنوان کرده است بیش از نیمی از نوجوانان با مسائل مرتبط با بلوغ دستوپنجه نرم میکنند و کمبود آموزش جنسی و بلوغ در خانواده و مدرسه، این مشکلات را تشدید میکند.
۲ درصد تماسها در زمان جنگ
گزارش «صدای یارا» همچنین به تأثیر شرایط جنگی و بحرانهای سیاسی و اجتماعی سال ۱۴۰۴ بر وضعیت روانی کودکان پرداخته است. از مجموع ۶۵۶ تماس ثبتشده، دو درصد تماسها در زمان جنگ برقرار شده است. انجمن در گزارش خود، شیوع اضطراب و ترس، مشکلات خواب و مشکلات عادتی را از پیامدهایی دانسته که میتواند مستقیما با جنگ و حوادث تلخ سیاسی مرتبط باشد.
گزارش عملکرد انجمن حمایت از حقوق کودکان در سال ۱۴۰۴، در ادامه بررسی تأثیر شرایط جنگی بر کودکان و خانوادهها، به مجموعهای از آسیبها و مشکلات مطرحشده در تماسهای «صدای یارا» اشاره میکند. این مشکلات از آسیبهای روانی غیرمستقیم آغاز میشود و تا مشکلات اقتصادی و خانوادگی، اختلال در عادات روزمره، آسیب به روند تحصیل و محرومیتهای اجتماعی ادامه دارد.
در بخش آسیبهای روانی غیرمستقیم، ترس و اضطراب مداوم ناشی از شنیدن اخبار جنگ، کابوسهای شبانه و اختلال خواب و احساس ناامنی وعدم اطمینان نسبت به آینده از جمله موارد مطرحشده بوده است. همچنین استرس مزمن ناشی از جدایی پدر از خانواده، به عنوان یکی دیگر از پیامدهای این شرایط گزارش شده است.
تماشای صحنههای دلخراش تخریب و فوت انسانها و کودکان از طریق تلویزیون، از جمله شبکه پویا، نیز از مواردی بوده که در گزارش مشاوران «صدای یارا» به آن اشاره شده و انجمن معتقد است چنین تصاویری میتواند ترومای عمیقی در ذهن کودکان ایجاد کند. در روزهای ابتدایی جنگ، نگرانی در میان کودکانی که والدین نظامی داشتند، شدت بیشتری داشته است. بر اساس گزارش انجمن، این کودکان بهشدت احساس اضطراب و استرس میکردند و دائما نگران سلامت پدر یا مادر خود بودند.
فشار اقتصادی و افزایش تنش
بخش دیگری از مشکلات مطرحشده در این دوره به شرایط اقتصادی و خانوادگی مربوط بوده است. بیکاری یا کاهش درآمد والدین، افزایش فشار روانی والدین بر کودکان و افزایش اختلافات میان والدین از جمله این موارد عنوان شده است. گزارش انجمن همچنین به احساس عذاب وجدان برخی والدین اشاره میکند؛ والدینی که احساس میکردند در تربیت فرزندان خود کوتاهی کردهاند یا از خود میپرسیدند چرا در شرایط ناامنی، کودکان را به دنیا آوردهاند.
بر اساس گزارش، این احساسات گاهی به بروز رفتارهای متناقض از سوی والدین منجر شده است. اضطراب و خستگی والدین همچنین توان آنها را برای تعیین و مرور قوانین خانوادگی کاهش داده است. در چنین شرایطی، برخی والدین حوصله کافی برای طرح قوانین و مرور مقررات در خانواده نداشته و قادر به مدیریت رفتار کودکان نبودهاند.
جنگ و اختلال در روند تحصیل
تعطیلی مدارس در شرایط نامناسب، تخریب برخی مدارس و احساس ناامنی نسبت به فضاهای آموزشی از جمله مشکلاتی بوده که در گزارش «صدای یارا» مورد اشاره قرار گرفته است. کمبود معلم و منابع آموزشی و همچنین نبود بستر مناسب اینترنت و فضای مجازی برای برگزاری کلاسهای آموزشی، از دیگر چالشهای مطرحشده بوده است.
بر اساس گزارش انجمن، این شرایط بهویژه والدین کودکان مقطع ابتدایی را نسبت به وضعیت تحصیل و احتمال بازماندن فرزندانشان از تحصیل، کلافه و نگران کرده بود. کاهش تمرکز کودکان به دلیل نگرانی خانواده و همچنین مهاجرت دانشآموزان به شهرهای دیگر نیز از دیگر پیامدهای شرایط ایجادشده بر روند تحصیل عنوان شده است.
ارائه خدمات به بیش از ۵۰۰ کودک
بخش مددکاری اجتماعی انجمن حمایت از حقوق کودکان در سال ۱۴۰۴ فعالیتهای خود را در حوزههای مداخله فردی، گروهی و جامعهای دنبال کرده است. بر اساس گزارش عملکرد انجمن، در این دوره خدمات مشاورهای، آموزشی و مداخلهای به بیش از ۵۰۰ کودک از طریق خانواده و مدرسه ارائه و با همکاری سازمانهای مختلف، پروژههای متعددی اجرا شده است. خدمات این واحد در سال ۱۴۰۴ در شهرهای تهران و اسفدن در خراسان جنوبی ارائه شده و مشاوره مددکاری اجتماعی به مددجویانی از شهرهای دیگری از جمله اصفهان، کرج، اندیشه، مارلیک کرج، نوشهر، تبریز، مشهد و لرستان نیز ارائه شده است.
آموزش پیشگیری از آسیبهای جنسی
یکی از پروژههای مددکاری اجتماعی در سال ۱۴۰۴، آموزش مدارس شهرری با محوریت پیشگیری از آسیبهای جنسی بود. پس از ارتباط با مرکز مشاوره منطقه و پیگیری حقوقی انجمن درباره آزار جنسی تحت عنوان «تنبیه سربازی» توسط معلم یک مدرسه، یک کارگاه نیمروزه خودمراقبتی جنسی برای مشاوران ۱۵۰ مدرسه برگزار شد.
در این برنامه، واحدهای «صدای یارا»، حقوقی و خودمراقبتی انجمن برای ارجاع موارد خاص معرفی شدند. در ادامه و علاوه بر ارجاع موارد فردی، درخواست آموزش خودمراقبتی و حقوق کودک از ۱۵ مدرسه متوسطه پسرانه شهرری با هدف پیشگیری از آسیبهای اجتماعی و خشونت علیه کودکان دریافت شد. این برنامه تا ۹ اسفند و پیش از آغاز جنگ و تعطیلی مدارس، برای مدیران، معلمان و معاونان پنج مدرسه برگزار شد.
همچنین در حوزه کودکان فاقد شناسنامه، با معرفی واحد حقوقی، واحد مددکاری با ۳۴ خانوار برای ارزیابی اولیه مددکاری تماس تلفنی برقرار کرد و نتیجه برای پیگیری دریافت شناسنامه کودکان فاقد شناسنامه به خانم دماوندی اطلاع داده شد. بازخوانی این گزارش نشان میدهد بخشی از مسائل ثبتشده، فراتر از یک پرونده یا مراجعه فردی، به خلأهای حمایتی و دشواریهای ساختاری در مسیر حمایت از حقوق کودکان بازمیگردد؛ به نظر میرسد همراستا با شناسایی این مشکلات، در جهت تسهیل و حل مشکلات ساختاری نیز باید قدم برداشت.
لینک کوتاه: کپی لینک
فرشاد پیوس به عنوان سرمربی جدید تیم فوتبال مس رفسنجان انتخاب شد تصاویر هوایی دیدنی از پایتختی متفاوت که شهر و طبیعت را کنار هم قرار داده است فلورا-هوف؛ شاهکار معماری زتسسیون که بیش از ۱۲۰ سال قدمت دارد (+عکس) قانون عجیب سرمربی جدید منچسترسیتی؛ ارلینگ هالند بازوبند کاپیتانی را از دست میدهد؟ رئیس قوه قضائیه: اموال و مدارک متعلق به طرفین پرونده، در سریعترین زمان به صاحبانشان عودت داده شود لامبورگینی میورا ۶۰ ساله شد؛ خودرویی که سرعت را در دهه ۶۰ تعریف کرد (+عکس) لحظاتی کلاسیک برای طرفداران برند اول باواریا (+عکس) شهردار بوشهر برکنار شد سوسک غولپیکر مالزیایی که تبدیل به توپ می شود! (+عکس) فراری ۳۰۸ جیتی رینبو؛ خودرویی عجیب که آینده فراری را پیشبینی کرد (+عکس) فولداموبیل ؛ تخم مرغ آلمانی که 19 سال دوام آورد! (+عکس) تأکید وزرای دفاع ایران و مالزی بر توسعه همکاریهای دفاعی و نظامی عارف: دیگر فرصتی برای دعواهای داخلی نداریم مخبر و فروزنده عضو هیئت عالی نظارت مجمع تشخیص شدند تمدید مهلت ثبتنام و ویرایش آزمونهای خارج از کشور گروه پزشکی تا ۲۴ مرداد