عصرایران- در میان جنگل های کوهستانی شمال میانمار و بخش هایی از جنوب غربی چین، یکی از نادرترین و عجیب ترین نخستی سانان جهان زندگی می کند؛ گونه ای که به دلیل رفتار غیرمعمولش در رسانه ها با نام «میمون عطسه زن» شناخته می شود.
نام علمی این جانور Rhinopithecus strykeri است و نخستین بار در سال 2010 توسط گروهی از پژوهشگران شناسایی شد. این کشف یکی از مهم ترین یافته های جانورشناسی در دهه اخیر به شمار می رود، زیرا تا پیش از آن، دانشمندان از وجود چنین گونه ای بی اطلاع بودند.
آنچه این میمون را از سایر خویشاوندانش متمایز می کند، بینی کوتاه و رو به بالای آن است. برخلاف بیشتر میمون ها، سوراخ های بینی این گونه تقریبا رو به آسمان قرار گرفته اند. همین ویژگی باعث می شود هنگام بارندگی، قطرات آب به راحتی وارد بینی حیوان شوند و او را وادار به عطسه کنند.

بر اساس گزارش پژوهشگران و مشاهدات ساکنان محلی، این میمون ها در روزهای بارانی معمولا برای جلوگیری از ورود آب، سر خود را بین زانوهایشان فرو می برند و مدت زیادی در همین حالت می نشینند. هرچند این رفتار در همه افراد گونه مشاهده نشده است، اما آن قدر تکرار شده که به یکی از شناخته شده ترین ویژگی های این جانور تبدیل شده است.
این گونه پوششی ضخیم با رنگ های سیاه و سفید دارد که آن را برای زندگی در جنگل های سرد و مرتفع مناسب می کند. بیشتر زمان زندگی این میمون ها روی درختان می گذرد و رژیم غذایی آنها شامل برگ ها، جوانه ها، میوه ها، دانه ها، گلسنگ ها و گاهی گل ها است.
با وجود شهرت جهانی، میمون بینی سربالا میانمار در وضعیت مناسبی قرار ندارد. اتحادیه بین المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) این گونه را در فهرست جانوران به شدت در معرض خطر انقراض قرار داده است. نابودی جنگل ها، شکار غیرقانونی و تکه تکه شدن زیستگاه ها، مهم ترین تهدیدهایی هستند که بقای آن را با خطر روبه رو کرده اند.
جمعیت این جانور بسیار محدود است و همین موضوع، حفاظت از آن را دشوارتر می کند. در سال های اخیر، دولت میانمار، چین و سازمان های بین المللی حفاظت از حیات وحش، برنامه هایی را برای شناسایی زیستگاه های این گونه و کاهش تهدیدهای انسانی آغاز کرده اند.
دانشمندان می گویند کشف این میمون یادآور آن است که حتی در قرن بیست و یکم نیز هنوز گونه های ناشناخته ای در جنگل های جهان زندگی می کنند. هر کشف جدید نه تنها شناخت ما از تنوع زیستی زمین را افزایش می دهد، بلکه اهمیت حفاظت از زیستگاه های طبیعی را نیز بیش از پیش آشکار می سازد.
شاید «میمون عطسه زن» به خاطر ویژگی عجیب بینی اش مشهور شده باشد، اما ارزش واقعی آن فراتر از این ویژگی است. این گونه یکی از کمیاب ترین اعضای خانواده نخستی سانان محسوب می شود و حفظ آن، بخشی از تلاش جهانی برای حفاظت از تنوع زیستی سیاره زمین است.