عصر ایران ــ محمدحسین خوشوقت در گفتوگویی مفصل به بررسی شرایط سیاسی کشور پس از انتخاب رهبر جدید، ویژگیهای شخصیتی و مدیریتی او، عملکرد رهبر پیشین، ساختار تصمیمگیری در جمهوری اسلامی و برخی مسائل تاریخی و سیاسی پرداخت.
گفتگوی پیشرو نسخه ۳۰ دقیقهای از مصاحبه ۷۶ دقیقهای محمدحسین خوشوقت با انصاف نیوز است که به طور کامل در رسانه انصاف نیوز منتشر شده است. ما آن را کمی کوتاهتر و فشردهتر کردیم و نکات مهمی که در این گفتگو آمده است را در این بخش ۳۰ دقیقهای گنجاندهایم.
محمدحسین خوشوقت، پژوهشگر و فعال سیاسی و فرزند آیتالله عزیزالله خوشوقت است. او در سالهای گذشته در رسانهها و محافل سیاسی بهعنوان تحلیلگر مسائل سیاسی، فرهنگی و مذهبی شناخته شده و درباره موضوعات مرتبط با جمهوری اسلامی، رهبری، جریانهای سیاسی و تحولات داخلی کشور اظهار نظر کرده است. خوشوقت همچنین به واسطه نسبت خانوادگی خود با خانواده رهبر جمهوری اسلامی (برادر همسر مصطفی خامنهای است) و آشنایی با برخی شخصیتهای سیاسی و مذهبی، در گفتوگوهای رسانهای درباره تاریخ سیاسی معاصر ایران و ساختار قدرت در جمهوری اسلامی حضور داشته است.
او در ابتدای گفتوگو درباره روایتهای منتشرشده از جلسه مجلس خبرگان اظهار کرد که اعضای این مجلس در بیان دیدگاههای خود آزاد هستند، اما طرح برخی مباحث و نام بردن از اشخاص را به مصلحت کشور و وحدت ملی نمیداند. به اعتقاد او، مهمترین مسئله در شرایط کنونی حفظ انسجام داخلی است.
خوشوقت با اشاره به شناخت خود از رهبر جدید گفت که وی ادامهدهنده مسیر پدر خود خواهد بود و اصولی مانند عقلانیت، حکمت و حفظ منافع کشور را دنبال میکند. با این حال، او تأکید کرد که تغییر شرایط داخلی و بینالمللی ممکن است موجب تفاوتهایی در شیوه مدیریت و تصمیمگیری رهبر جدید نسبت به رهبر پیشین شود. از نگاه او، تفاوت احتمالی در روشها به معنای تفاوت در مبانی فکری نیست، بلکه ناشی از اقتضائات زمانه و شرایط جدید کشور خواهد بود.
وی در ادامه به موضوع رابطه با آمریکا پرداخت و گفت که برخلاف برخی تصورات، رهبر پیشین مخالف مطلق مذاکره یا حتی برقراری روابط با آمریکا نبود. به گفته خوشوقت، شرط اصلی برای هرگونه رابطه، رفتار محترمانه آمریکا با ایران و پذیرش استقلال و عزت کشور بود. او این موضوع را نشانهای از نگاه واقعگرایانه در سیاست خارجی دانست.
در بخش دیگری از گفتوگو، خوشوقت درباره تجربههای مدیریتی رهبر جدید سخن گفت. او اظهار کرد که سالها پیش از انتخاب رسمی به مقام رهبری، بسیاری از شخصیتهای سیاسی و مسئولان کشور با وی در ارتباط بودند و درباره مسائل مختلف با او مشورت میکردند. همچنین بخشی از پیگیریهای مرتبط با حوزههای علمی، دانشگاهی، فناوری و برخی مسائل مدیریتی از طریق او انجام میشد. از همین رو، خوشوقت معتقد است که رهبر جدید با سازوکارهای حکمرانی و مدیریت کشور بیگانه نبوده و تجربه قابل توجهی در این زمینه داشته است.
او درباره حلقه مشاوران رهبر جدید نیز گفت که احتمالاً افراد جدیدی به مجموعه مشاوران افزوده خواهند شد، اما بعید میداند کسانی که صرفاً به دنبال نفوذ یا بازگشت به عرصه قدرت هستند، بتوانند جایگاه ویژهای در اطراف او پیدا کنند. به اعتقاد خوشوقت، رهبر جدید استقلال رأی کافی دارد و اجازه نخواهد داد افراد یا جریانهای خاص بر تصمیمات او سلطه پیدا کنند.
خوشوقت در ادامه به موضوع ائمه جمعه و جایگاه آنان در جمهوری اسلامی پرداخت. او با یادآوری حضور شخصیتهایی چون آیتالله طالقانی، آیتالله خامنهای، آیتالله منتظری، آیتالله دستغیب، آیتالله صدوقی، آیتالله مدنی و دیگر چهرههای برجسته در جایگاه امامت جمعه در دهههای نخست انقلاب، گفت که این جایگاه به مرور از آن سطح فاصله گرفته است. به باور او، در سالهای بعد به دلایل مختلف از جمله درگذشت، ترور یا تغییر مسئولیت این بزرگان، کیفیت و جایگاه علمی برخی ائمه جمعه کاهش یافت. او تأکید کرد که کشور نیازمند بازنگری جدی در نظام مدیریتی خود و استفاده از مدیران باسواد، پخته، آیندهنگر و اهل مدارا است.
در بخش دیگری از گفتوگو، خوشوقت به ابعاد شخصیتی رهبر پیشین پرداخت و تصویری متفاوت از آنچه در افکار عمومی شناخته شده ارائه داد. او رهبر پیشین را فردی بسیار اهل مطالعه، آشنا با فلسفه، علاقهمند به ادبیات و رمان، پیگیر مسائل فرهنگی و حتی آشنا با تولیدات سینمایی روز جهان توصیف کرد. به گفته او، بسیاری از ویژگیهای شخصیتی و فکری رهبر پیشین کمتر در رسانهها بازتاب یافته بود. با این حال، او معتقد است که رهبر پیشین تلاش میکرد در مواضع علنی خود به گونهای رفتار کند که موجب ناامیدی یا دلخوری بخشی از نیروهای حامی نظام نشود و انسجام داخلی حفظ گردد.
خوشوقت همچنین درباره نحوه برخورد با منتقدان و مخالفان توضیح داد که رهبر پیشین در بسیاری از موارد رویکردی مبتنی بر جذب و مدارا داشت، اما با جریانهایی که به اعتقاد او در پی تغییر بنیادین ساختار جمهوری اسلامی یا حذف ولایت فقیه بودند، همراهی نمیکرد. او تأکید کرد که در برخی موارد، افراد یا گروههای محدودی در نهادهای امنیتی و قضایی با انگیزههای شخصی یا سیاسی علیه منتقدان اقدام میکردند و حتی پروندهسازیهایی صورت میگرفت. به گفته وی، رهبر پیشین در سالهای پایانی عمر خود نسبت به برخی از این رفتارها حساسیت نشان داد و در مواردی دستور برکناری مسئولانی را که حقوق شهروندان را تضییع کرده بودند، صادر کرد.
او در پاسخ به پرسشهایی درباره مسائل امنیتی پس از انتخاب رهبر جدید نیز گفت که محدودیت در انتشار تصویر و صدای رهبر جدید ناشی از ملاحظات جدی امنیتی است و این تصمیم به توصیه کارشناسان اتخاذ شده است. به گفته او، با وجود این محدودیتها، ارتباط رهبر جدید با جامعه از طریق پیامها و بیانیهها ادامه دارد و شایعات منتشرشده درباره وضعیت جسمانی او صحت ندارد.
خوشوقت همچنین درباره ویژگیهای شخصی رهبر جدید گفت که او فردی اهل مطالعه، آشنا با مسائل روز، علاقهمند به هنر و فرهنگ و دارای ارتباط نزدیک با نسل جوان است. او تأکید کرد که این ویژگیها نباید با برداشتهای سنتی از جایگاه رهبری در تعارض تلقی شود.
در بخش پایانی گفتوگو، موضوع قتلهای زنجیرهای و نام آیتالله خوشوقت در برخی اتهامات مطرح شد. محمدحسین خوشوقت این اتهامات را سیاسی و فاقد اعتبار دانست و تأکید کرد که پدرش همواره مخالف هرگونه اقدام خودسرانه و خارج از چارچوب قانون بوده است. او با اشاره به دیدارهای سعید امامی با آیتالله خوشوقت گفت که این دیدارها با هدف مشورت انجام میشد و پدرش به او توصیه کرده بود که در صورت ناتوانی در همکاری با مدیران جدید وزارت اطلاعات، از مسئولیت خود کنارهگیری کند. به اعتقاد خوشوقت، برخی اعترافات و اسناد منتسب به سعید امامی یا جعلی بوده یا تحت فشار و شرایط نامتعارف اخذ شده است.