جوانان و رؤیای «مالکیت» در دنیای امروز

عصر ایران؛ بانو بیدرانی - برای نسل‌های گذشته، مالکیت یکی از بدیهی‌ترین نشانه‌های موفقیت و ثبات زندگی بود. داشتن خانه، ماشین و دارایی پایدار نه فقط یک هدف اقتصادی، بلکه نوعی نقطۀ پایان برای مسیر زندگی تلقی می‌شد. انسان کار می‌کرد، پس‌انداز می‌کرد و در نهایت به چیزی می‌رسید که «مال خودش» باشد؛ جایی برای ایستادن در جهان. اما در بسیاری از جوامع امروز، این تصویر کلاسیک از مالکیت به‌تدریج در حال فرسایش است.

یکی از مهم‌ترین تغییرات اجتماعی در دنیای امروز، فاصلۀ مداوم میان درآمد و هزینه‌های زندگی است. قیمت مسکن، آموزش، خدمات درمانی و حتی نیازهای روزمره، در بسیاری از شهرها با سرعتی بیشتر از رشد درآمدها افزایش یافته‌اند. نتیجۀ این شکاف، شکل‌گیری نوعی عدم اطمینان مزمن در زندگی افراد است؛ حتی برای کسانی که شاغل‌اند و درآمد ثابت دارند، رسیدن به مالکیت پایدار دشوارتر از گذشته شده است.

در چنین شرایطی، مفهوم «خانه‌دار شدن» از یک هدف قابل دسترس به یک افق دور و گاه مبهم تبدیل شده است. بسیاری از جوانان دیگر خانه‌داشتن را نه به‌عنوان امری طبیعی در زندگی، بلکه به‌عنوان امتیازی کمیاب یا حتی استثنایی می‌بینند. این تغییر نگاه، فقط اقتصادی نیست؛ روانی و فرهنگی نیز هست؛ زیرا خانه در تصور سنتی، فقط یک دارایی نبود، بلکه نماد امنیت و ثبات بود.

هم‌زمان، اقتصاد مدرن به سمت انعطاف‌پذیری بیشتر و مالکیت کمتر حرکت کرده است. اجاره‌نشینی طولانی‌مدت، اشتراک‌گذاری خدمات، استفاده موقت از دارایی‌ها و مدل‌های جدید مصرف، جایگزین الگوی سنتی مالکیت دائمی شده‌اند. در ظاهر، این تغییرات می‌توانند کارآمدتر و سبک‌تر به نظر برسند، اما در عمل، نوعی وابستگی دائمی به بازار و نهادهای بیرونی ایجاد می‌کنند.

انسانی که مالک دارایی‌های اصلی زندگی خود نیست، بیشتر در معرض تغییرات بیرونی قرار دارد. قراردادها کوتاه‌مدت‌تر می‌شوند، جابه‌جایی‌ها افزایش می‌یابد و احساس ثبات کاهش پیدا می‌کند. در چنین وضعی، زندگی کمتر حول «داشتن» شکل می‌گیرد و بیشتر حول «دسترسی موقت» سازمان پیدا می‌کند. این تغییر، نوعی بازتعریف رابطۀ انسان با جهان مادی است.

بازار مسکن در این میان نقش ویژه‌ای دارد. در بسیاری از شهرهای بزرگ، خانه از یک نیاز پایه‌ای به یک داراییِ سرمایه‌ای تبدیل شده است؛ دارایی‌ای که نه فقط برای زندگی، بلکه برای سرمایه‌گذاری نگه داشته می‌شود. این روند باعث شده فاصله میان کسانی که مالک‌اند و کسانی که نیستند، بیشتر شود و ورود به بازار مالکیت برای نسل‌های جدید دشوارتر گردد.

در سطح روانی، این وضعیت پیامدهای مهمی دارد. انسان زمانی که احساس کند امکان ساختن دارایی پایدار در آینده برایش محدود است، افق بلندمدت زندگی‌اش کوتاه‌تر می‌شود. به‌جای برنامه‌ریزی‌های چندده‌ساله، تصمیم‌ها کوتاه‌مدت‌تر و محافظه‌کارانه‌تر می‌شوند. این مسئله فقط به اقتصاد محدود نمی‌ماند؛ بر سبک زندگی، روابط و حتی احساس هویت نیز اثر می‌گذارد.

از سوی دیگر، فروپاشی رؤیای مالکیت می‌تواند به تغییر در تعریف موفقیت منجر شود. اگر در گذشته موفقیت تا حد زیادی با دارایی‌های ملموس سنجیده می‌شد، امروز برای بسیاری از افراد، مفاهیمی مانند انعطاف‌پذیری، تجربه، وقت آزاد یا کیفیت زندگی اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند. با این حال، این گذار هنوز کامل نشده و همین وضعیت، نوعی تعلیق میان دو منطق متفاوت ایجاد کرده است.

شاید مهم‌ترین ویژگی زمانۀ ما این باشد که مالکیت دیگر یک نقطۀ پایان روشن در زندگی محسوب نمی‌شود. انسان‌ها بیشتر کار می‌کنند، اما کمتر احساس می‌کنند به ثبات رسیده‌اند. دارایی‌ها کمتر دائمی‌اند و زندگی بیشتر به جریان پیوسته‌ای از هزینه‌ها، اجاره‌ها و تعهدات مالی تبدیل شده است.

در چنین جهانی، رؤیای مالکیت نه کاملاً از بین رفته و نه به شکل سابق باقی مانده است؛ بلکه در حال تغییر شکل است. پرسش اصلی این است که آیا جامعه می‌تواند بدون آن حس سنتی مالکیت، همچنان احساس امنیت و ثبات تولید کند یا نه؟

روایت شهید سلامی از دستیابی به تکنولوژی انهدام ناو‌های هواپیمابر برای نخستین بار

بیشتر بخوانید:

گزارش مرکز آمار از تورم نهاده‌های ساختمانی

چرا جوانان غربی جذب جریان راست افراطی می‌شوند؟

دربارۀ ناامیدی و فرسودگی روانی طبقۀ متوسط

تماشاخانه

هشت سال بعد از یک کشتار؛ همان ترمز، همان کابوس / سنندج؛ شهری که تانکرهای سوخت در آن سابقه مرگ دارند

فروچاله‌ها در اصفهان گستاخ‌تر شدند / از خیابان تا قبرستان؛ فرونشست به همه‌جا رسیده است

فیلم های دیگر