رفتارشناسی بازار در قبال مذاکرات

 

واکنش و رفتار بازار به تحولات سیاسی و به خصوص مذاکرات درجریان ایران و آمریکا، به مهترین و قابل اعتمادترین شاخص برای ارزیابی نتایج دوره های 5 گانه اخیر مذاکرات تبدیل شده و معمولا بعد از اظهارات رسمی مقامات شرکت کننده در مذاکرات و انعکاس اخبار مربوطه از سوی برخی رسانه های معتبر بین المللی معمولا همه نگاه ها واکنش بازار دوخته شده که اخبار منتشره را راستی آزمایی می کند. در روزهای بعد از مذاکرات دور پنجم، عمده بازارها علی رغم موج نگرانی ایجاد شده در روزهای منتهی به انجام مذاکرات رم که ناشی از شفاف شدن مواضع دوطرف در مورد امکان غنی سازی در ایران یا عدم امکان آن بود، به اظهارات رسمی مقامات مذاکره کننده اعتماد کرد و به مانند ۴ دور گذشته روندی باثبات و حتی مثبت را نشان داد. قیمت ارز و طلا ثابت باقی ماند و بازار بورس با ۲۶ هزار واحد روز سبزی را سپری کرد. 

 

رفتار و واکنش بازار برای چندمین بار در سال جاری نشان داد که  بازارهای داخلی ایران به مذاکرات سیاسی ایران و آمریکا خوشبین هستند و این مهمترین و معتبرترین شاخص برای تقویت احتمال موفقیت مذاکرات است. این خوشبینی البته کاملا محتاطانه ، آگاهانه و حتی مدیریت شده، ارزیابی می شود.

 

واقعیت این است که در حال حاضر و با وجود تداوم چالش های اقتصادی و بعضا اجتماعی در کشور مانند کمبود برق و گاز ، کمبود آب و همچنین کاهش قدرت خرید و افزایش سطح فقر در جامعه در کنار انفعال و فقدان ابتکار عمل سیاستی و سیاستگذاری در حوزه اقتصادی، مذاکرات سیاسی ایران و آمریکا به تنهاترین عنصر اتکا و خوشبیینی بازاراهای داخلی تبدیل شده است . اگرچه همواره رفتار بازارهای اقتصادی در قبال تحولات سیاسی، امنیتی و اقتصادی، کاملا منطقی، عقلانی و واقعبینانه است اما به نظر می رسد رفتار بازارهای داخلی ایران در قبال  مذاکرات  اخیر و در نبود دیگر سیگنالها ، بیش از حد مثبت و تا حدی هیجانی است.

 

 رفتاری که در شرایط  طولاتی و گسترده برهوت و خشکسالی سیگنالهای مثبت در اقتصاد ایران امری طبیعی و به عبارت دیگر قابل درک و پذیرش است. اقتصاد ایران برای بیش از دو دهه با بحران تولید و انتشار سیگانالهای مثبت برای قرار گرفتن در ریل توسعه ای و پویایی قرار گرفته است . در طول ۲ دهه گذشته به جز دوران کوتاه مذاکره و اجرای برجام و برخی مقاطع بسیار محدود متاثر از مذاکرات سیاسی برای رفع تحریم ها ( زمستان ۱۴۰۰) ، کمتر عنصر یا متغیر فعال و مثبتی جهت رونق و پویایی بازار فعال بوده است.

 

 بر این اساس روند تحولات متاثر از عوامل و متغیرهای سیاسی و ژئوپلتیکی به گونه ای رقم خورده که معمولا رفتار بازارها در شکل التهاب و نوسانات بزرگ نمایان شده است. این شرایط به طور طبیعی زمینه و فرصت را برای کاسبکاری و سواستفاده اقتصادی برخی عوامل دولتی و غیردولتی که خود عامل تشدید التهابات بازار است، فراهم ساخته است. در این شرایط هم می توان گفت اصولا رفتار بازار بیش از آنکه متاثر از عوامل واقعی، واقعبینانه باشد، بیشتر ماهیت هیجانی و احساسی داشته است. بروز حباب های قیمتی در بازارها عمدتا ناشی از چنین شرایطی است. در این اثنا دولت به عنوان سیاستگذار به دلیل محدودیت منابع اقتصادی و ارزی و پایین بودن قدرت مانور اقتصادی و مدیریتی در شرایط تحریمی،  نه تنها به مهار و کنترل شرایط هیجانی کمک نکرده بلکه بعضا ناآگاهانه به تشدید التهبات دامن زده و در مواردی با اهداف مختلف از جمله جبران بخشی از کسری بودجه از این شرایط بهره برداری هم کرده است. 

 

با این تحلیل می توان به بازارهای ایران حق دارد که در برابر پدیده نوظهور و مثبتی مانند مذکرات سیاسی ایران و آمریکا که از آن در محافل سیاسی به عنوان پدیده سیاسی و ژئوپلیتیکی مهم برای آینده ایران و اقتصاد  آن  وچه بسا آخرین پدیده و فرصت ، نام برده می شود، حساس بوده و رفتاری هیجانی از خود نشان دهد. رفتاری که جلوه هایی از عقلانیت و آگاهی را نیز در خود دارد به این معنا که بازار می خواهد این پیام مهم را به سیاستگذار و نظام سیاسی بدهد  که از التهاب و بی ثباتی خسته و بی تاب و توان شده ودیگر  می خواهد  در یک فضای باثبات  زندگی کند. رفتاری که می خواهد در حد توان و کارایی خود، در همراهی و تقویت مذاکرات و تداوم آن برای رسیدن به نتیجه نهایی یعنی توافق، نقش آفرینی مثبت داشته باشد. در این شرایط به نظر می رسد اراده و خواست قوه عاقله بازار و بخش های ارزش آفرین و توسعه گرای بازار بر این رویکرد قرار گرفته که باید از حاشیه نشینی و نظاره گری خارج شد و از ظرفیت ایجاد شده برای به ثبات رساندن اقتصاد و رهاساختن بازار از دست کاسبان و دلالان تحریم و التهابات داخلی، نقش آفرینی مفید و فعال داشته باشد.

  

نظام سیاسی و سیاستگذار اگرچه به نظر می رسد که از این رفتار و رویکرد بازار دل خوشی نداشته و آن را به عنوان یک سیگنال منفی در مذاکرات و تضعیف قدرت چانه زنی طرف ایرانی و سواستفاده طرح مقابل برای تحمیل خواست خود به ایران تلقی می کند اما واقعیت این است که دولت و نظام سیاسی باید این نقش آفرینی بازار را نه به عنوان تهدید و عامل ضعف بلکه به عنوان یک فرصت بزرگ و کم نظیر برای اجماع داخلی و وحدت ملی و همچنین  بسیج ظرفیت های کشور در عرصه نبرد دیپلماسی دیده و از آن بهره برداری لازم را در جریان مذاکرات و پیشبرد اهداف سیاسی و اقتصادی بنماید. تجربه ثابت کرده قهر بازار و بی تفاوتی و نقش آفرینی منفی و بعضا خنثای بازار، قدرت مانور دولتها را برای موفقیت در کارزارهای دیپلماتیک و غیردیپماتیک خارجی و همچنین رقم زدن سیاستها و تحولات اقتصادی داخلی کاهش داده و آنها را با چالش های سیاسی و اقتصادی بزرگی مواجه می کند. دولت باید از بازگشت اعتماد بازار به خود و سیاست ها و تحرکات داخلی به عنوان فرصت استفاده نماید. این مهم حتی بعد از توافق احتمالی و برای پیشرد اهداف اقتصادی بعد از تحریم ها بسیار به کار دولت می آید.